Balinese vechthanen: het corso in Vollenhove

DwiBhumi-Bloemencorso-Aafke de Jong Mirah Rahayu Supriyono-Vollenhove 2007

Aafke en Ayu op de wagen voor twee reusachtige Balinese vechthanen tijdens het bloemencorso te Vollenhove 2007

Zag vandaag in mijn archief deze foto van vijf jaar geleden voorbij komen. Vollenhove houdt traditiegetrouw jaarlijks op de laatste zaterdag in augustus een groots bloemencorso. In 2007 was het thema “Reisgenoten” en de bouwgroep ‘t Jakan koos ervoor zichzelf dit jaar eens extra uit te dagen. Geinspireerd door de cultuur van Bali kwam men op het idee een spectaculair Balinees hanengevecht in bloemen te vatten. Is er iets tegengestelder dan dat? Nee, het lijkt er op dat de bedenker van dit idee de cultuur van Bali juist goed heeft doorgrond; het ene kun je niet los zien van het andere. Er bestaat immers geen dag zonder nacht, geen zwart zonder wit, geen hoog zonder laag.

De regels voor de Bhuta Yadnya, ceremonies voor de bhuta’s en de kala’s – geesten die aan het negatieve spectrum van het compas staan – schrijven voor dat er vers bloed van dieren moet worden vergoten om hen tevreden te stellen en om zo weer balans in het leven te brengen of de bestaande balans in stand te houden. Vandaar dat de zogenaamde tajen, hanengevechten, oogluikend door de politie worden toegestaan. Helaas gaan hieraan, behalve de verliezende hanen die regelrecht in de wok belanden, ook vele families ten onder. Er wordt door toeschouwers namelijk flink op los gegokt.

Offers waarin gekookt voedsel zit verwerkt zijn daarentegen bestemd voor de goden, die aan de andere kant van het spectrum staan. Net als in de Balinese dans zelf dus, waarin de meeste bewegingen aan 2 kanten, rechts en links, worden uitgevoerd. Ook de basishouding van de dans, agem genoemd, is eigenlijk een gevecht om in balans te blijven, met het lichaamsgewicht steeds steunend op slechts 1 been tegelijk, terwijl het andere alleen de grond raakt, voor het evenwicht.

Dat de uitvoering van de bloemenwagen alom werd gewaardeerd blijkt uit het feit dat we die dag de derde prijs behaalden. Nou ja, alle roem gaat uiteraard naar de werkers van ‘t Jakan, want wij als danseressen stonden weliswaar de hele dag met ons mouwloze kostuum in de wind, maar hoefden niet veel meer te doen dan met onze waaiers naar de omstanders te wuiven.

 

 

Themadag Balinese cultuur op Bronbeek

Bronbeek Balinese cultuur 4november 2012 DwiBhumi Balinese dans Legong Keraton Lasem

Opening dag “Balinese cultuur” in de Kumpulan-zaal te Bronbeek, 4 november 2012 – foto: Jan Mossink

Een bijzondere dag voor Bali-liefhebbers:

Bronbeek organiseerde in samenwerking met de Stichting Indisch Erfgoed op 4 november 2012 een themadag over Balinese cultuur met lezingen door Henk Schulte Nordholt en Hedi Hinzler, een interview met Marion Bloem door Bert Paasman en een Balinese hofdans van DwiBhumi.

Velen kennen Bali louter als toeristisch oord, waar je de heerlijkste cocktails kunt drinken terwijl je je vergaapt aan de balanceertrucs van de gespierde en gebruinde torso’s van roemruchte Balinese Beach Boys. Maar Bali is natuurlijk meer!

Zo belichtte Henk Schulte Nordholt in zijn lezing, gebaseerd op zijn boek “Bali, an open fortress, 1995-2005″ (Kitlv Press, 2007), de vele uitdagingen waar het eiland op het gebied van met name natuur en religie voor staat. Hedi Hinzler bracht heden en verleden samen door in te gaan op het oude Balinese opera-genre Gambuh, dat momenteel nieuw leven ingeblazen wordt. In Gambuh worden door een grote groep acteurs/dansers/zangers de verhalen over prins Panji uit de Javaanse Malat-cyclus vertolkt. Panji is een dolende ridder, altijd en eeuwig op zoek naar de liefde. De Balinesen hebben deze verhalen uiteraard in een Balinees jasje gestoken.

Aafke de Jong en Febrina Tanoewidjaja van DwiBhumi dansen Legong Keraton Lasem tijdenms dag over Balinese cultuur, Bronbeek.

Aafke en Febrina dansen Legong Keraton Lasem tijdens dag over Balinese cultuur, Bronbeek, 4 nov 2012 – foto: Jan Mossink

Hier konden wij met onze gedanste hofdansscene uit de Malat, over de koning van Lasem die prinses Langkesari wil schaken, mooi bij aansluiten (video Legong Keraton Lasem). Fijn om van de gelegenheid gebruik te mogen maken onze dans van te voren in te leiden en wat bewegingen toe te lichten. Menigeen liet weten dit erg op prijs te stellen omdat men zo het gedanste verhaal beter kon volgen.

Febrina Tanoewidjaja als prinses Langkesari DwiBhumi Legong Keraton

Febrina Tanoewidjaja als prinses Langkesari (Legong Keraton) – foto: Jan Mossink

 

 

Tijdens de pauze, die in het teken stond van het heerlijke Indische buffet verzorgd door de Kumpulan op Bronbeek, liet Hedi Hinzler enkele oude films over Bali zien, waaronder “Legong, dance of the Virgins”. Hierin komen op bijzondere en voor de huidige tijd tevens hilarische wijze, westerse romantiek en Balinese cultuur, gamelan en o.a. pianomuziek, samen.

Na de break, waarin het publiek tevens het Museum Bronbeek kon bezoeken, interviewde literatuurwetenschapper (koloniale en postkoloniale literatuur) Bert Paasman schrijfster Marion Bloem over haar ervaringen op Bali en haar meest recente boek “Een meisje van honderd”.

Balinese cultuur Bronbeek 4 november 2012 - DwiBhumi - Marion Bloem - Legong Keraton Lasem

Deelnemers, onder wie de danseressen van DwiBhumi (hier Aafke de Jong) en schrijfster Marion Bloem, ontvangen een boek over Bronbeek uit handen van kolonel Bolderman – foto: Jan Mossink

Jammer dat wij als dansers na afloop altijd weer naar de kleedruimte moeten terugkeren. De kans is dan groot dat vrienden en bekenden alweer huiswaarts zijn gegaan! Maar tijdens dit soort dagen weten we in ieder geval weer waarom we zo van Bali houden…

Onze dansers

Omdat de kans groot is dat u ons na afloop van een optreden niet zult herkennen, vanwege de vele lagen make-up en onze uitbundige kostuums, of zelfs maksers, stellen wij ons hierbij graag even aan u voor:

Onze groep bestaat uit 7 dansers (6 danseressen en 1 danser), maar we dansen ook regelmatig samen met andere dansers (bv. Javaanse) en musici.

Door naar beneden te scrollen, kunt u meer over ons (in alfabetische volgorde) lezen.

____________________________________________________________________________

AAFKE DE JONG

Aafke de Jong DwiBhumi Balinese dans

Aafke de Jong

Aafke de Jong, oprichtster van DwiBhumi, wilde al vanaf haar tiende jaar Balinese danseres worden. Maar niet voordat zij in 1993 afstudeerde aan de Rotterdamse Dansacademie (nu Codarts) in de specialisaties moderne dans en jazzdans. Met een beurs van het Nuffic en het Fonds voor de Podiumkunsten specialiseerde zij zich vervolgens aan het Conservatorium van Denpasar (STSI, nu ISI) in de Balinese danskunst.

Ze nam lessen bij vooraanstaande dansdocenten, waaronder Jero Made Puspawati (Denpasar), Ni Gusti Ayu Sukmawati (Ubud, Semara Ratih) en Ni Gusti Ayu Raka Rasmi (Peliatan).

DwiBhumi Balinese dans Jero Made Puspawati Aafke de Jong

Aafke met haar lerares Ibu Jero Puspawati voor haar woning in Puri Ksatriya, een van de paleizen in Denpasar

Terug in Nederland volgde Aafke tevens de studie Talen en Culturen van Indonesië aan de Universiteit Leiden en studeerde af met een scriptie over de ontwikkeling van het Balinese hofdansgenre Legong Kraton. Van 1999 tot en met 2003 woonde Aafke weer op Bali om zich verder te verdiepen in de lokale danskunst en cultuur en richtte daar, in samenwerking met Museum Puri Lukisan (Ubud, Midden-Bali) DwiBhumi – Centre for Balinese Art & Culture op. Hierover kunt u meer lezen onder Wie zijn wij? > DwiBhumi.

Vanaf 2003 zet Aafke haar activiteiten vanuit Nederland voort, waar zij onder andere enige tijd bij de Indische choreograaf/theatermaker Gerard Mosterd danste.

Voor Het Wereldkinderfestival hielp ze mee met het maken van de film Dansen voor de Goden over het dagelijks leven van de Balinese jongen Kadek Mas en begeleidde ze de jeugdgamelan- en dansgroep ARMA Ramai van het Agung Rai Museum of Art (ARMA Museum) uit Bali tijdens hun tournee door Nederland in 2003.

Aafke werkte mee aan een DVD over Balinese muziek en dans bij Codarts onder leiding van Henrice Vonck en hielp voor hetzelfde instituut mee met het organiseren van een internationale summerschool Balinese muziek en dans. Als gastdocent geeft zij bovendien regelmatig praktijk- en theorielessen Balinese dans aan Codarts Dansacademie.

Om haar kwaliteiten als Balinees danseres en -docent verder te ontwikkelen volgde Aafke in 2007 het Cudamani Gamelan and Dance Summer Institute in Pengoseken, vlakbij Ubud.

In 2008 was Aafke werkzaam als programmeur voor het Tong Tong Festival (Bibit Theater) van Stichting Tong Tong (Tong Tong Fair, voorheen Pasar Malam Besar). Tevens geeft zij college’s en lezingen over Balinese dans en theater aan o.a. Universiteit Leiden, Universiteit van Amsterdam, Het Muziektheater, in bibliotheken etc. en is zij docent Indonesische taal (bahasa Indonesia).

Ook onder Pers kunt u meer over Aafke de Jong en DwiBhumi lezen.

Eigen werk: Aafke de Jong  |  DansOntwerp

Onder de noemer Aafke de Jong  |  DansOntwerp maakt Aafke ook eigen werk (choreografie), vaak op een speciale locatie in Nederland. Neem hiervoor een kijkje op: www.aafkedejong.nl

Hieronder een filmpje waarin Aafke uitlegt hoe zij elementen uit de Balinese dans als inspiratie gebruikt voor het maken van haar eigen choreografieen (SideBySide Festival, Dusseldorf, Duitsland 2010):

Weblog

Voor deze website houdt Aafke ook een weblog bij; Onder Home leest u verslagen van de leukste optredens, workshops en lezingen. Hier kunt u ook een reactie plaatsten.

____________________________________________________________________________

DEBY SUBIYANTI

Deby Subiyanti DwiBhumi Balinese dans tari Bali Panji Semirang

Deby Subiyanti

Deby Subiyanti is geboren in Kediri, Oost-Java. Geboren in een gezin van kunstenaars – haar moeder was eveneens danseres en haar grootvader dalang, wayangpoppen-speler – begon zij op 4-jarige leeftijd al met dansen. Na de middelbare school vervolgde zij haar studie aan de Dansacademie van Wilwatikta in Surabaya. Door haar grote talent en interesse in andere dansvormen danste zij regelmatig in het buitenland. Deby specialiseerde zich naast dansen van West-, Midden-, en Oost-Java, ook in die van Bali. Daarnaast verdiepte zij zich in Pencak Silat, de verdegigingkunst uit Sumatra en het westerse ballet.

Vanwege haar liefde voor de kunst en cultuur van Indonesië maakt zij zich ook zorgen om het gebrek aan aandacht hiervoor in het huidige Java. Om deze reden heeft zij de Yayasan Peduli Seni Indonesia opgericht. Sinds 2004 woont zij met haar Nederlandse man in ons land. DwiBhumi is dan ook erg trots dat Deby zich bij ons aan heeft willen sluiten.

____________________________________________________________________________

FEBRINA TANOEWIDJAJA

DwiBhumi Febrina Tanoewidjaja Balinese dans

Febrina Tanoewidjaja

Febrina Tanoewidjaja is geboren in Surabaya op Java. In 1987 verhuisde ze met haar ouders en zus naar Amsterdam. In 1992 kwam zij tijdens een vakantie naar Bali voor het eerst in aanraking met Balinese dans en ws meteen verkocht. Het bleek dat het Indonesische dansen haar in het bloed zat. Terug in Nederland nam zij lessen in Het Tropenmuseum dat in die tijd Balinese danslessen verzorgde. Febrina is sinds 2010 verbonden aan DwiBhumi. Bijzonder aan deze zeer getalenteerde danseres is dat zij zich, naast Balinese dans, heeft gespecialiseerd in de dansvormen van West-Java (Betawi/Jaipongan).

____________________________________________________________________________

NI KOMANG SANTIANI (alias Santi)

Komang Santiani-DwiBhumi-Balinese dans

Ni Komang Santiani

Ni Komang Santiani (alias Santi) is geboren in Singaraja, Noord-Bali. Ze begon met dansen tijdens de middelbare school. Haar belangrijkste docent was Ni Made Saliati. Om haar kennis over Balinese dans te verdiepen en nieuwe choreografieen te leren, volgde ze na de middelbare school verschillende cursussen bij de bekende groep DwiMekar in Singaraja.

Omdat ze op Bali van dans nauwelijks kon leven en om haar familie te helpen ging Santi economie studeren aan de Sekolah Tinggi Ilmu Ekonomi Satya Dharma Singaraja. Ze kreeg een baan in het Adirama Beach Hotel in Lovina, aan de noordkust van Bali. Ieder weekend danste ze tevens in voorstellingen voor de gasten die in het hotel verbleven. Op die manier kon ze het dansen, haar grote passie, blijven integreren in haar leven.

In 2009 trouwde Santi met een Nederlandse man en woont sindsdien in Nederland. Omdat ze het dansen ook hier graag wilde voortzetten zocht ze contact met een Balinese dansgroep en kwam zodoende bij DwiBhumi terecht. Sindsdien danst ze regelmatig mee met onze voorstellingen. Met haar spontane karakter is ze een aanwinst voor onze groep.

____________________________________________________________________________

MIRAH RAHAYU SUPRIYONO (alias Ayu)

Mirah-Rahayu-Supriyono-DwiBhumi-Balinese-dans

Mirah Rahayu Supriyono

Mirah Rahayu Supriyono is in 1994 begonnen met Balinese dans bij Uniek Hismanto, dochter van de gerenommeerde Indonesische danser & choreograaf Sampan Hismanto. Vervolgens nam zij lessen  in het Museum van Volkenkunde te Leiden o.l.v. Ni Ketut Wirjati. Om meer inspiratie op te doen en haar Balinese danskunst te verfijnen heeft ze in 2010 verdere training ondergaan op Bali bij de Balinese dansmaestro’s Ni Gusti Ayu Raka Rasmi (Peliatan) en Ida Bagus Oka Wirjana (Belangsinga). Sinds 2008 geeft Ayu danslessen aan kinderen in Den Haag.

____________________________________________________________________________

I NYOMAN SUMARDIKA

Nyoman Sumardika DwiBhumi Balinese dans en cultuur

Nyoman Sumardika

Nyoman Sumardika is in banjar Suda in de provincie Tabanan, vlakbij Tanah Lot, een van Bali’s zeven belangrijkste zeetempels, geboren. Omdat het dorp al van ouds her een gamelangroep had kwam Nyoman als kleine jongen als vanzelfsprekend in aanraking met traditionele Balinese muziek en dans. Hij ging regelmatig naar de repetities in de bale banjar (wijkgebouw) kijken en deed af en toe mee met de andere kinderen. In eerste instantie deed hij dat meer voor de gezelligheid, maar op latere leeftijd kreeg Nyoman interesse om de Balinese dans serieus onde de knie te gaan krijgen. Omdat hij al een goede basis had, pikte hij de lessen die hij vervolgens van zijn oom I Wayan Sudayasa kreeg vrij snel op. Nyoman danst nu, behalve krijgsdansen (Baris) en maskerdansen (Topeng) ook in zogenaamde bebancihan-stijl, cross-genderdansen, zoals de Kebyar Duduk.

In 1999 is Nyoman in Nederland komen wonen, waar hij in 2004 zijn HBO-studie Verpleegkunde afrondde. Nyoman is erg blij dat hij zelfs in Nederland nog altijd de Balinese danskunst kan blijven beoefenen.

____________________________________________________________________________

ROXANNE SPIJKERS

Roxanne Spijkers DwiBhumi Balinese dans en cultuur

Roxanne Spijkers

Roxanne Spijkers studeerde af als moderne danseres en dansdocent aan Codarts Dansacademie in Rotterdam in 2008. De opleiding organiseerde o.a. met docente Aafke de Jong een workshop Balinese dans, waar Roxanne aan meedeed. Mede vanwege haar Indische achtergrond was ze meteen enthousiast! In haar vrije tijd nam ze wekelijks prive-lessen bij Aafke. Na haar afstuderen volgde ze op Bali een summerschool Balinese dans aan het Cudamani Gamelan and Dance Institute in Pengosekan, Bali. Sindsdien heeft Roxanne zich bij DwiBhumi gevoegd.

____________________________________________________________________________

 

 

Repertoire

DwiBhumi is een van de weinige in Balinese dans gespecialiseerde gezelschappen in Nederland.

Op Bali heeft men voor vele situaties, zoals religieuze (tempel)festivals, overgangsrituelen, waaronder huwelijken en crematies, maar ook voor artfestivals en danswedstrijden, verschillende dansvormen. Maar ook in Nederland kunt u van de diversiteit van Bali genieten!

Indien gewenst kunnen wij ook dansen uit Java (West, Midden en Oost) verzorgen.

Hieronder kunt u zien welke Balinese dansen, met elk een eigen thema, DwiBhumi uitvoert:

NIEUW: vanaf januari 2013 heeft DwiBhumi twee nieuwe dansen op het programma staan: Kembang Girang en Sekar Jempiring. Als u naar beneden scrollt kunt u hierover meer lezen.

____________________________________________________________________________

Tari Panyambutan [welkomstdansen]

DwiBhumi Balinese dans Panyembrama

Panyembrama welkomstdans door dansers van DwiBhumi – foto: Jasper von Grumbkow

DwiBhumi Balinese dans welkomstdans Tari Panyambutan Panyembrama bokor

Een Balinese danseres houdt een bokor – offerschaaltje – in haar hand tijdens een welkomstdans – foto: Dwi Kresnantaka

De meeste dansvoorstellingen, bv. tijdens een tempelceremonie, worden geopend met een tari panyambutan, oftwel een welkomstdans. Bali kent een groot aantal van deze, relatief korte dansen (ca. 10 minuten). Sommige van deze dansen worden gedanst met een zogenaamde bokor, een mooi versierde offerschaal gevuld met bloemen. Aan het einde van de dans strooien de danseressen de bloemen als eerbetoon en welkom naar het publiek.

DwiBhumi voert een aantal verschillende Balinese klassieke en hedendaagse welkomstdansen uit, waaronder: Panyembrama (video), Gabor, Pendet, Puspanjali en Sekar Jagat.

____________________________________________________________________________

Legong Keraton [hofdans] video

De hoven, puri, tot ca. de jaren ’30 van de 20ste eeuw de machtcentra op Bali, fungeerden oorspronkelijk, en in veel gevallen tot op de dag van vandaag, als beschermers van de kunsten. In de meeste hofdansen wordt dan ook het wel en wee van de adel vertolkt.

DwiBhumi Balinese dans -  Legong Keraton Lasem  -  Tong Tong Fair 2011

Legong Keraton Lasem – Tong Tong Fair 2011 – foto: Marcel van Beek

De meest bekende Balinese hofdansen behoren tot het genre Legong Kraton (of Keraton). Ze werden tot halverwege de 20ste eeuw voornamelijk uitgevoerd door jonge meisjes ter vermaak van de koning in zijn paleis. De Legong-dansen uit de banjar (wijk) Kedaton in Bali’s hoofdstad Denpasar werden in de jaren ’20 van de vorige eeuw wereldberoemd, vandaar waarschijnlijk de toevoeging Keraton (of kraton). Een andere theorie is dat er Balinese dansgroepen werden uitgenodigd om aan de hoven van Midden-Java, eveneens Kraton genoemd, te komen dansen, wat hen meer prestige gaf. Overigens kan het woord legong voor veel verwarring zorgen, omdat het op Bali ook vaak naar Balinese dans in het algemeen verwijst.

DwiBhumi Balinese dans Legong Keraton Museum Nusantara

Mirah Ayu Supriyono als de hofdame – condong – in Legong Keraton Lasem – heropening Museum Nusantara, Delft 2011

Sinds de oprichting van de Republik Indonesia worden Legong-dansen vooral tijdens tempelceremonies en voor toeristen opgevoerd. Vooral de ingetogen sierlijkheid en de virtuoze techniek van Legong-danseressen brengt Bali wereldfaam als ‘eiland van de duizend dansen’.

In Legong wordt gedanst met waaiers, die de schoonheid van de bewegingen accentueren. Abstracte scènes worden afgewisseld met verhalende delen. Het meest vertolkte verhaal is dat van de koning van Lasem, die de reeds aan prins Panji uitgehuwelijkte prinses Langkesari ontvoert en gevangen houdt in zijn paleis. Op een dag vliegt er een zwarte raaf boven het paleis die vervolgens een gevecht aangaat met de koning van Lasem. De vogel voorspelt hem dat hij, wanneer hij ooit de verloofde van de prinses zal tegenkomen, hij dit met de dood zal moeten bekopen.

DwiBhumi Balinese dans Tong Tong Fair 2011-Legong Keraton Lasem

Aafke de Jong in Legong Keraton Lasem. Tong Tong Fair 2011 – foto: Herwin Wels

 

De meeste Legong-dansen worden met twee danseressen uitgevoerd, zoals Legong Jobog, Legong Kuntir, Legong Kupu-kupu tarum en Legong Semaradhana. Legong Lasem behoort officieel door drie danseressen gedanst te worden. Recent zijn er een aantal nieuwe Legong-choreografieen gemaakt waarin meer danseressen voorkomen, waaronder Legong Supraba Duta (chor: Ni Ketut Arini Alit) en Legong Untung Surapati (chor: Guruh Sukarnoputra, zoon van Indonesie’s eerste president, Soekarno/Sukarno).

____________________________________________________________________________

Kebyar-dansen (vanaf ca. 1910) [nieuwe ontwikkelingen, een ontploffing van energie]

De meest beoefende dans- en muziekstijl op het huidige Bali is de zogenaamde kebyar, een relatief moderne ontwikkeling, ontstaan aan het begin van de 20e eeuw. Kebyar, wat te vertalen is als ‘een plotselinge uitbarsting’ (van bv. een bloemknop), kenmerkt zich door abrupte bewegingen en overgangen die door het gamelanorkest (gong kebyar) worden aangegeven. Er is dan ook sprake van een zeer nauwe relatie tussen muziek en dans. De danser zet de verschillende accenten en gemoedstoestanden in de muziek direct om in beweging.

Jero Made Puspawati DwiBhumi Margapati Kebyar Balinese dans

Jero Made Puspawati danst Margapati, een van de cross-genderdansen uit het Kebyar-genre (jaren ’40)

Omdat veel van deze dansen niet speciaal bedoeld zijn als onderdeel van een ritueel, maar wel in of rond tempels kunnen worden uitgevoerd, worden zij ook wel tari lepas – vrije dansen – genoemd.

In verschillende Balinese dansvormen kunnen mannen vrouwenrollen aan nemen en andersom. Dit cross-dressgenre wordt tari bebancihan genoemd (van banci: travestiet). Voorbeelden hiervan zijn Panji Semirang en Taruna Jaya, waarin de danseres zich een mannenrol aanmeet.

DwiBhumi voert een groot aantal Kebyar-dansen uit, mede doordat deze stijl vandaag de dag het meest populair is op Bali. Kebyar-dansen die bij DwiBhumi uitvoert zijn onder andere:

 

 

Tari Oleg Tambulilingan [dans van de flirtende hommels] video

Duet tussen twee hommels die in een tuin van bloem tot bloem vliegen en een verleidingsdans uitvoeren.

Deze dans heeft een bijzondere geschiedenis. Begin jaren ’50 vatte de Amerikaan John Coast het idee op om voor het eerst een Balinese dans- en gamelangroep naar de USA te halen. Dit was de groep Gunung Sari uit Peliatan onder leiding van Anak Agung Gede Mandera. Voor deze tournee vroeg hij de Balinese meester-danser en choreograaf I Ketut Maria (spreek uit: Mario) een nieuw energiek duet te maken voor een man en een vrouw. Danseres Ni Gusti Ayu Raka Rasmi (te gast in Nederland in 2010 tijdens het Tong Tong Festival) en danser I Sampih dansten de eerste versie van de Oleg Tambulilingan. In het huidige Bali, waar mannelijke dansers schaars zijn, wordt de rol van de mannetjeshommel vaak door een vrouw gedanst. Bijzonder aan de dans is dat de danseres bewegingen maakt met haar armen hoog boven het hoofd geheven, hetgeen voor die tijd erg vooruitstrevend was. Ook wordt het bovenlichaam tijdens een groot deel van de solo van de vrouwtjesbij vrijwel horizontaal gehouden, wat een groot beroep doet op het uithoudingsvermogen van de danseres.

Oleg Tambulilingan door DwiBhumi Tong Tong Fair 2012

Roxanne en Aafke dansen Oleg Tambulilingan tijdens de Tong Tong Fair 2012. Foto: Marcel van Beek

 

Tari Kebyar Duduk

Kebyar Duduk Nyoman Sumardika DwiBhumi Balinese dans

Nyoman Sumardika in tari Kebyar Duduk – de zittende dans

Deze “zittende dans” behoort inmiddels tot het vaste repertoire van Balinese dansen voor jongens. Dansers zien deze dans als een van hun grootste uitdagingen, omdat ze een groot gedeelte van de dans in een gehurkte positie uit dienen te voeren. De danser en choreograaf I Ketut Maria (beter bekend als I Mario) bracht rond de jaren ’20 van de vorige eeuw een bezoek aan het dorp Buleleleng in Noord-Bali omdat hij had gehoord over de nieuwe muziek- en dansstijl “kebyar” die zich daar had ontwikkeld. Gegrepen door de energie van het orkest liet hij zich meeslepen en danste, al zittend achter de trompong, een van de instrumenten van het gamelan-ensemble. Enkele jaren later gebruikte hij dit idee om zijn beroemde creatie Kebyar Duduk te maken. Een van de belangrijkste hedendaagse uitdragers van deze dans is Ida Bagus Oka Wirjana uit Belangsinga die bekend staat om zijn indrukwekkende seledet – oogbewegingen – die hij niet alleen van links naar rechts kan uitvoeren, maar tevens in razendsnel tempo van boven naar benenen.

 

Tari bebancihan [crossgender-dansen]

 

Tarunajaya DwiBhumi Balinese dans

Tarunajaya (terunajaya) – danseres met typische mannelijke hoofdtooi (udeng) en dito oorbellen (rumbing)

Tari Tarunajaya [dans van de onoverwinnelijke adolescent]
Solo voor een danseres (!) die een jongeman op weg naar volwassenheid uitbeeldt. Vaak laat deze zich leiden door overmoed, maar hij kent ook onzekerheden.
Dit is een zeer snele en energieke dans die regelrecht voortvloeit uit de beginjaren van de Kebyar-muziek en -dansstijl. Vooral in Noord-Bali kent de uitvoering van deze dans zijn weerga niet kwa felheid en abrubtheid. Het belangrijkste bij het uitvoeren van deze dans zijn de expressieve gelaatsuitdrukkingen die de niet aflatende kracht van de jeugd benadrukken.

 

 

Tari Panji Semirang [dans van prinses in vermomming op zoek naar haar geliefde]

Met name in de jaren ’40 tot en met ’60 waren de tari bebancihan uitzonderlijk populair. Sommigen hebben de tand des tijds overleefd. Kenmerkend is de lange kain – heupdoek – die aan de zijkant wordt gedragen en waarmee eveneens bewegingen worden verfraait. Soms wordt er gebruik gemaakt van een waaier (kipas of kepet).

In deze solo gaat prinses Candra Kirana, verkleed als man op zoek naar haar geliefde, prins Panji. Prins Panji wordt door een andere prinses, die zich voordoet als zijn geliefde, bedrogen. Na allerlei omzwervingen komt de prins erachter dat hij in de maling genomen is. Tijdens een gevecht vindt Panji zijn ware liefde terug. Maar niet voordat zij hem, in opdracht van de goden verkleed als man, met haar haarspeld heeft verwond.

Deze dans heeft als basis een scene uit de Malat, een van oorsprong Javaanse verhalencyclus over de “dolende ridder” Panji, die voortdurend op zoek is naar zijn geliefde.

_______________________________________________________________________________

Baris Tunggal DwiBhumi Balinese dans krijgsdans

Jonge Baris-danser. Foto: Aki aki photography

Baris Tunggal [krijgsdans]
Baris is van oorprong een rijdans (baris = rij) voor mannen die zich voorbereiden op de strijd. Veel van deze dansen zijn genoemd naar het attribuut dat de krijgers bij zich dragen, bijvoorbeeld een speer of een schild. Uit deze krijgsdansen is later een solodans ontwikkeld, Baris Tunggal, voor een virtuoze danser die alle emoties die gepaard gaan met het aangaan van een gevecht toont. Vooral de mimiek is in deze dans erg belangrijk.

 

_______________________________________________________________________________

DwiBhumi Balinese dans Cudamani

Een danser repeteert met het Barong-masker. Foto: Jorge Vismara

Tari Topeng [maskerdansen]

Bali kent een groot aantal maskerdansen. De meesten worden door mannelijke dansers uitgevoerd. Er zijn heilige maskers die in de tempels bewaard worden en alleen tijdens speciale gelegenheden tevoorschijn worden gehaald, zoals bijvoorbeeld de maksers van de Topeng Pajegan en die van de Barong en de Rangda. Tijdens de meeste topeng-dansen draagt de danser (meestal een man) een dolk, keris, op zijn rug.

DwiBhumi voert ook de Telek uit, een dans die veelal de Barong vergezelt. Het witte masker toont een mysterieuze, verfijnde glimlach, omdat de Telek goddelijke figuren voorstellen. De dansers, vrouwen, dragen echter een typisch mannelijk kostuum en specifieke hoge hoofdtooi.

Gelungan Telek Dwibhumi Balinese dans

Hoofdtooi voor Telek-dans

Topeng Telek DwiBhumi Balinese dans

Telek-masker

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tijdens de Topeng Pajegan voert 1 man een hele serie maskerkarakters achter elkaar uit, zoals de oude man (topeng tua), de heetgeblakerde minister (topeng keras), de verfijnde koning (topeng dalem), hofdienaren (panasar/penasar) en een aantal, meestal grappige figuren (bondres). De panasar en bondres-maskers hebben geen of een losse, beweegbare, onderkaak, omdat de danser(s) praten met het publiek en bijvoorbeeld commentaar geven op de politieke of sociale situatie. Er is sprake van improvisatie, zij het beperkt. De hooggeplaatste, meestal adellijke karakters, zoals de koning of de minister, hebben een volledig masker. Zij zijn te hoog van rang om met het gewone volk te praten (zie foto hieronder) en doen dat via hun panasar(s).

In samenspraak met het gamelan-orkest geeft de dansers door middel van gebaren door aan de drummers (tukang kendang) of er een bepaalde overgang in de muziek moet plaatsvinden, men harder of zachter moet gaat spelen, langzamer of juist sneller etc.

maskers uit de Topeng Pajegan, Balinese maskerdans topeng dalem koning topeng tua topeng Sidakarya topeng panasar kelihan topeng bondres cungih Aafke de Jong DwiBhumi Balinese dans en cultuur

Enkele maskers uit de Topeng Pajegan, Balinese maskerdansserie uitgevoerd door 1 danser. Van links naar rechts: topeng dalem (de koning), topeng tua (de oude man), topeng Sidakarya (soort priester ter afsluiting van de dansen), topeng panasar kelihan (oude dienaar) en topeng bondres cungih (soort clown met hazelip). Collectie Aafke de Jong

Ook wordt op Bali regelmatig het Ramayana-verhaal opgevoerd met maskers. Dit wordt wayang wong genoemd (wayang uitgevoerd door personen in plaats van (schaduw)poppen). DwiBhumi heeft een eigen, verkorte versie gemaakt die zeer geschikt is voor jeugsvoorstellingen (zie beneden).

Ook heeft DwiBhumi een maskerdans van eigen makelij op het repertoire staan, op een gedicht van G.J. Resink en muziek van de Indische singer/songwriter Wouter Muller (zie beneden). De choreografie is van Aafke de Jong.

_____________________________________________________________________________

Hedendaagse dansen

Uiteraard staan ook op het terrein van de Balinese dans de ontwikkelingen niet stil. De meeste moderne dansen van Bali, pakweg vanaf de jaren ’70, zijn stevig geworteld in de traditie en bouwen daar op voort. Variatie is er met name in de kostuums en nieuwe thema’s. Er worden zeker nieuwe bewegingen toegevoegd, maar deze blijven duidelijk Balinees van aard.

Onze meest populaire dans is:

Tari Cendrawasih [dans van de paradijsvogels] video

In dit reletief moderne duet van de hand van de Balinese choreografe en dansdocent Ni Luh Swasti Wajaja Bandem zijn de bewegingen tussen twee paradijsvogels die een paringsdans uitvoeren te herkennen. Kenmerkend zijn bovendien de schitterende kostuums en hoofdtooien, die respectievelijk het verenkleed en de snavels van paradijsvogels reflecteren.

DwiBhumi Balinese dans Cendrawasih-Huis-van-Puck-Dansweek-Gelderland2012

DwiBhumi danst Cendrawasih tijdens de Dansweek Gelderland in het nieuwe Huis van Puck te Arnhem, 2012

 

Maar ook DwiBhumi gaat met de tijd mee en neemt regelmatig nieuwe dansen in het repertoire op. Vanaf 2013 staan ook onderstaande creaties op ons programma:

Sekar Jempiring [dans van de Jempiring-bloem]

Deze relatief jonge welkomstdans is in 2004 ontworpen als zogenaamde maskotte-dans voor de hoofdstad van Bali, Denpasar. DwiBhumi is dan ook trots deze dans vanaf januari 2013 aan het repertoire te mogen toevoegen. Tari Sekar Jemipiring gaat over de spierwitte jempiring-bloem waarvan de bedwelmende geur zich naar alle windrichtingen verspreidt.

Tari Sekar Jempiring - foto: Nyoman Martawan

Tari Sekar Jempiring – foto: Nyoman Martawan

DwiBhumi danst de tari Kembang Girang tijdens de Tong Tong Fair 2013 Balinese dans - foto: LemonEyes

DwiBhumi danst de tari Kembang Girang tijdens de Tong Tong Fair 2013 – foto: LemonEyes

Tari Kembang Girang [dans van de vrolijk gekleurde bloemen]

Deze vrolijke en elegante dans van de Balinese danser en choreograaf I Ketut Rena, beschrijft het overgangsstadium van jonge meisjes die vrouw worden. De choreograaf heeft daarom als thema voor deze dans ‘ontluikende bloemen’ genomen. De invloeden van het West-Javaanse dans- en muziekgenre Jaipongan benadrukken het verleidelijke karakter van de dans.

_____________________________________________________________________________

DwiBhumi Ramayana Balinese dans

Hanoman de aap (Nyoman) en prinses Sita (Febrina) na afloop van voorstelling Ramayana tijdens het Sprookjesfestival te Bronbeek, Arnhem

Ramayana [het verhaal van Prins Rama / dansdrama]De ontvoering van Sita video

Het Ramayana – letterlijk “het verhaal van Rama” – is vanuit India verspreid over heel Azië en zelfs bekend tot in Rusland. In samenwerking met Balinees gamelan ensemble Irama uit Amsterdam brengt DwiBhumi dit verhaal tot leven in musicalvorm.

Voor kleinere budgetten hebben wij ook een cd-versie ontwikkeld, met ingesproken stem, zodat het verhaal goed is te volgen.

Het verhaal: de ontvoering van prinses Sita

Prins Rama en zijn verloofde prinses Sita zijn door een speling van het lot verbannen naar het woud. Plots ziet Sita een gouden hert voorbij springen. Zij vraagt haar aanstaande het dier voor haar te vangen zodat zij het kan houden als huisdier. Rama gaat met pijl en boog achter het dier aan, waardoor Sita alleen achter blijft. Het blijkt een valstrik; demonenkoning Rahwana komt tevoorschijn en ontvoert haar door de lucht naar zijn paleis. Als Rama terugkomt blijkt dat Sita verdwenen is. Samen met Hanoman, de aanvoerder van het apenleger, beraamt hij een plan om Sita te gaan redden. Tenslotte wordt het tweetal herenigd.

_____________________________________________________________________________

Educatie/schoolprojecten
Onze uitvoering van het Ramayana is zeer geschikt voor leerlingen van basis- en middelbare scholen. Zo hebben wij deze voorstelling jarenlang mogen uitvoeren voor het educatieve programma van Het Concertgebouw en in wereldmuziekcentrum RASA in Utrecht, maar kan ook bij u op school plaatsvinden. De voorstelling kan indien gewenst vooraf worden gegaan door een uitleg over de werking van de instrumenten uit het orkest en een samenvatting van het verhaal.

DwiBhumi Balinese dans Thorbecke Lyceum Rotterdam SKVR Aafke de Jong

Workshop Balinese dans aan leerlingen van het Thorbecke Lyceum Rotterdam

Ook geven wij educatieve workshops Balinese dans en Kecak-zang (van het apenkoor) op scholen of in theaters. Kinderen kunnen actief deelnemen aan de voorstelling met een van tevoren ingestudeerd lied.

De duur van de voorstelling kan worden aangepast aan de wensen van uw school.

Een meer vowassen versie kan ook uw evenement opluisteren.

_____________________________________________________________________________

Eigen werk (zie ook: www.aafkedejong.nl) video
In opdracht van de Stichting Indisch Erfgoed (www.indischerfgoed.nl) maakte Aafke 2 dansen op muziek van de Indische singer/songwriter Wouter Muller, die zijn songs schreef op twee gedichten (“Janggir” en “Balisch”) van de dichter G.J. Resink (1911-1997). “Janggir” is een hedendaagse knipoog naar de gelijknamige Balinese flirtdans en “Balisch” gaat over het feit dat het leven eindig is. In de dans wordt gebruik gemaakt van Balinese maskers met een jong en een oud gezicht.

DwiBhumi Balinese dans topeng Wouter Muller Ernst Jansz

Maskerdans over leven en dood op muziek van Wouter Muller en gedicht van G.J. Resink.

 

Beide dansen worden regelmatig gedanst en gespeeld tijdens de optredens van Wouter Muller en zijn band door het hele land. In het verleden zong en speelde ook singer/songwriter Ernst Jansz mee, bekend van de vroegere band Doe Maar, en zijn diverse solo cd’s, waaronder ‘Molenbeekstraat’ en ‘Dromen van Johanna’ (vertalingen van songs van Bob Dylan).

 

DwiBhumi Aafke de Jong Sinta Wullur Ketut Yuliarsa Doelenkwartet Balinese dans World Music and Dance Centre Rotterdam

Scene uit Jatuh Bisu/Falling in Silence – World Music and Dance Centre Rotterdam 2006

 

 

 

Als choreografe heeft Aafke de Jong meerdere eigen creaties op haar naam staan. Vaak laat zij zich hierbij inspireren door de cultuur van Bali. Zo maakte zij, in samenwerking met componiste Sinta Wullur (chromatisch gamelanensemble Multifoon) en Het Doelenkwartet uit Rotterdam de choreografie “Jatuh Bisu/Falling in Silence” voor de opening van Kosmopolis Rotterdam en het World Music and Dance Centre Rotterdam. In deze dans is tevens een gedicht van de Balinese dichter I Ketut Yuliarsa gebruikt.

Voor meer informatie over Aafke’s eigen werk, zie: www.aafkedejong.nl

_____________________________________________________________________________

Souplesse van de geest: dansen in Het Dorp

Optreden en lezing Bali voor bewoners van Het Dorp Vorig jaar, toen ik tijdelijk een bijbaan had als verzorgende in Het Dorp in Arnhem, beloofde ik de 17 bewoners van de Roedelweg dat ik ze een keer zou komen verrassen met een optreden Balinese dans. Indische collega Larissa zou wel voor een Indonesische maaltijd zorgen. Afgelopen vrijdag, 23 juni, kwam het er dan eindelijk van. Met wat parasollen en Balinese doeken toverden we de gezamenlijke eetruimte om in een klein Balinees paradijsje. Het weer zat niet mee, maar, wat zeur ik, we zaten binnen. En sowieso zeur je een heel stuk minder als je denkt aan al die mensen die hun leven lang gekluisterd zitten aan hun rolstoel. In eerste instantie leek het mij dan ook nogal paradoxaal om voor mensen met een lichamelijke beperking een dansoptreden te komen verzorgen. Dat vond men in Het Dorp echter helemaal niet! Of ik ooit gehoord had van rolstoeldansen?
Dat laat maar weer eens laat zien dat dans een universele uiting van de mens is en niet is voorbehouden aan een select groepje soepel gebouwde freaks. De bewoners van Het Dorp zijn naar mijn mening juist extreem soepel van geest. Zo soepel zelfs dat ze zich niet laten weerhouden door een protesterend lijf.

Blootvoets voor de barones

De Roraryclub in Heerlen nodigde ons uit om hun jaarfeest anno 2012, dat op Kasteel Cortenbach in Voerendaal zou worden gehouden, op te komen luisteren met onze Balinese dansen (we dansten voor de gelegenheid de tari Panyembrama en de Cendrawasih). Ieder jaar geeft de club een ander thema aan hun feest. En blijkbaar hadden vele Rotary’s een binding met Bali, want bijna de helft van de feestgangers had zich voor de gelegenheid in traditioneel Balinese kledij (sarong en kebaya voor de vrouwen, de mannen een udeng op het hoofd – nee, geen udang, dat zijn garnalen en die horen in je mond) gehuld. Zo vielen wij eindelijk eens een keer niet zo uit de toon.

 

Febrina en Aafke van DwiBhumi poseren met het wapen van Kasteel Cortenbach te Voerendaal. Rotaryclub Heerlen

 

 

 

 

 

 

 

Vermoedellijk brengt een groot deel van onze pensionado’s ieder jaar de winter door op Bali en geef hen eens ongelijk. Helaas kon het feest vanwege de regen niet buiten in de kasteeltuin worden gehouden. Jammer, want die was met zijn in symmetrisch-neo-classisistische stijl uitgesneden heggen waarin parmantig twee tamme zwarte zwanen met knaloranje snavels rondwaggelden, bepaald geen alledaagse locatie voor een Balinees dansoptreden. Het feest werd daarom verplaatst naar een van de prachtige zalen van het kasteel. En omdat ieder nadeel ook zijn voordeel heeft bleken onze goudkleurige kostuums niet te misstaan onder de blinkende kroonluchters aan het plafond. Voor even waanden we ons, met blote voeten de pas in de was gezette originele parketvloer betredend en gadegeslagen door de statige blikken van in olieverf vereeuwigde barons en baronessen, in vervlogen koloniale tijden…

Kostuum-acts

DwiBhumi Balinese dans - Pasar Malam Indonesia 2011

Met indrukwekkende Balinese danskostuums en live dansacts geeft DwiBhumi de juiste sfeer aan uw evenement – foto: Pasar Malam Indonesia 2011

Bali staat bekend om haar gastvrijheid. In Nederland willen wij ook graag eens genieten van die warme uitstraling. Voor grote of kleine evenementen in Aziatische sfeer beschikt DwiBhumi over de juiste uitrusting om uw gasten op een bijzondere manier welkom te heten.

Uiteraard kunnen wij Balinese (welkomst)dansen voor uw gasten uitvoeren. Maar denkt u bijvoorbeeld ook aan het uitdelen van brochures voor uw bedrijf en een praatje aanknopen met uw bezoekers op de beurs. We heten uw gasten bij de entree van harte welkom in onze flonkerende traditionele Balinese kledij en bedienen uw gasten met Aziatische hapjes.

Op deze wijze maakt DwiBhumi uw Oosterse evenement compleet!

DwiBhumi Balinese dans kostuumacts - Kasteel Cortenbach te Voerendaal Rotary Heerlen

Onze gastdames in poseren op de trap van Kasteel Cortenback te Voerendaal voor de genodigden van de Rotaryclub uit Heerlen – foto: Jasper von Grumbkow

Graag geven wij aan uw evenement een exotische sfeer. Balinese danskostuums zijn weelderig, veelkleurig en geraffineerd in detail. Al onze kostuums zijn van hoogwaardige kwaliteit en wij gaan regelmatig naar Bali om inspiratie op te doen en nieuwe kostuums te kopen. Kortom; het is goud wat er blinkt!

Neem gerust contact met ons op voor de mogelijkheden.

_____________________________________________________________________________

DwiBhumi Balinese Dans & Cultuur

Balinese dans en cultuur in Nederland

Hartelijk welkom op onze website en weblog vol informatie en verslagen over onze activiteiten!

DwiBhumi verzorgt dansoptredens, dansworkshops, culturele workshops en lezingen op het gebied van Balinese dans en cultuur wil op die manier een bijdrage leveren aan meer kennis, begrip en plezier omtrent de Balinese cultuur in Nederland en in Europa. Indien gewenst kunnen wij ook Sundanese en Javaanse dansoptredens verzorgen.

DwiBhumi Legong Keraton Balinese dans

Enkele danseressen van DwiBhumi (Aafke, Roxanne en Febrina) tijdens een fotoshoot

Onze dansoptredens zijn van professionele kwaliteit. We hebben een groot repertoire aan Balinese dansen, waaronder traditionele welkomstdansen, klassieke hofdansen (o.a. Legong Keraton), maskerdansen en modernere varianten met verschillende thema’s, die tot het zogenaamde Kebyar-genre behoren. Ook maken wij in opdracht zelf choreografieen. Over de verschillende dansen en genres kunt u meer lezen onder Wat doen wij? > Repertoire.

Maar daarnaast doen wij nog veel meer! Laat u zich verder verrassen onder de submenu’s onder Wat doen wij?

 

 

Momenteel zijn er 6 danseressen en 1 danser bij ons aangesloten die gespecialiseerd zijn in de Balinese danskunst. De meesten van hen hebben hun professionele dansopleiding op Bali en/of Java genoten. Over onze dansers kunt u meer lezen onder het kopje Wie zijn wij? > Onze dansers.

Oprichting: DwiBhumi op Bali
DwiBhumi | Balinese Dans & Cultuur is in 1999 opgericht door danseres, choreograaf en dansdocent Aafke de Jong in Ubud, Midden-Bali. Sinds 2003 zet DwiBhumi alle werkzaamheden vanuit Nederland voort.

Van 1999 tot 2003 organiseerde DwiBhumi in samenwerking met Museum Puri Lukisan in Ubud (Midden-Bali) workshops, performances en lezingen, onder andere op het gebied van Balinese dans, gamelan, houtsnijden, wayangpoppen maken, schilderen (Kamasan-stijl), offerandes maken en Balinees koken. Scholieren uit Singapore en Australie volgden er diepgaande cursussen en geinteresseerde toeristen van over de hele wereld konden de Balinese cultuur aan den lijve ondervinden. Zie ook: www.museumpurilukisan.com.

DwiBhumi Museum Puri Lukisan

Ingang Museum Puri Lukisan, Ubud, Bali

Museum Puri Lukisan Roleystone School Australia

Roleystone School Australia volgt de workshops van DwiBhumi in Museum Puri Lukisan, 2000

Het motto voor onze workshops is dan ook nog steeds: leren door het zelf te doen!

DwiBhumi werkte samen met een twaalftal Balinese kunstenaars en kreeg in 2003 een vermelding in de Lonely Planet Travel Guide.

 

 

Door de ernstige bomaanslag in de Balinese badplaats Kuta op 12 oktober 2002 liep het bezoekers-aantal naar Bali echter dusdanig terug dat de activiteiten niet langer in het museum konden worden uitgevoerd. Sinds 2003 is DwiBhumi vanuit Nederland actief bezig met het promoten van de Balinese kunst en cultuur.

 

 

De naam DwiBhumi
DwiBhumi betekent ‘twee werelden’ in het Sanskriet; een taal uit het oude India, die in het Balinese theater, dat banden heeft met de Indiase uitvoerende kunsten, nog steeds veelvuldig wordt gebruikt.

DwiBhumi verwijst naar de Balinese begrippen ‘sekala’ en ‘niskala’ – de zichtbare, tastbare wereld en de onzichtbare, immateriele wereld. Met twee werelden doelen we ook op de Balinese en de Nederlanse cultuur. Twee werelden die letterlijk en figuurlijk mijlenver uit elkaar liggen, maar die door middel van kunst en cultuur dichter bij elkaar komen.

Logo

Logo DwiBhumi Balinese dans en cultuurOns logo is opgebouwd uit een deel van het zogenaamde mas-masan motief, dat vaak terug is te vinden in de kleding voor Balinese hofdansen. Bovendien bestaat het uit 2 delen, die refereren aan het sekala / niskala-concept en uiteraard aan Bali en Nederland. Een tempel op Bali heeft meestal ook een gespleten poort, de candi bentar, waardoor de bezoekers het heiligste deel van de tempel betreden.

_____________________________________________________________________________

 

Algemeen: Dans op Bali

Balinese dans – een introductie

Balinese dans (dansen = ngigel (laag Balinees) of masolah (hoog Balinees)), tari Bali in het Indonesisch, ligt diep geworteld in de religie; een unieke samensmelting van Hindoeïsme, Boeddhisme en voorouderverering. Tijdens de vele kleurrijke tempelceremonies op het Indonesische vulkaaneiland helpt dans de balans tussen ‘positieve’ en ‘negatieve’ krachten in stand te houden. De Balinese ‘kijk op de wereld’ is gebaseerd op het geloof in een ontastbare, onzichtbare wereld – niskala -, naast een tastbare, zichtbare wereld – sekala -. Het doel van de Balinese religie en de taak van de Balinezen is deze twee werelden steeds opnieuw met elkaar in balans te brengen, waardoor geluk en harmonie in het leven kunnen ontstaan.

DwiBhumi Bali offerandes

Balinese vrouwen dragen offerandes naar de tempel.

DwiBhumi Bali tempel Hindoeisme

Balinese tempel met meru-daken

Bali offers Hindoeisme DwiBhumi balinese dans

Balinees sarad-offer gemaakt van rijstdeeg

 

 

 

 

 

 

Kenmerkend voor de Balinese dans zijn niet alleen de indrukwekkende kostuums, maar vooral ook de expressieve gelaatsuitdrukking, de sierlijke, soms vloeiende en ingetogen, dan weer felle en krachtige hoofd-, nek-, schouder-, arm- vinger- en teen(!)bewegingen. En niet te vergeten de nauwe samenwerking met de muziek, gamelan.

Training van jonge dansers
De training van dansers op Bali begint al op jonge leeftijd. In de bale banjar (open wijkgebouw) van de meeste wijken kun je op gezette tijden of vlak voor een tempelfestival (odalan) kinderen en volwassenen zien oefenen. Er zijn vaak meerdere dansdocenten aanwezig en de meest begaafde leerlingen staan vooraan.

DwiBhumi Bali Balinese dans

Leraar corrigeert de beweging van een jonge danseres. Foto: Hedi Hinzler

De docent kneedt de lichamen van de dansers in de juiste houding (de basishouding heet agem), net zo lang totdat ze op de muziek van een echt gamelan-orkest mogen oefenen en zich zo kunnen voorbereiden op hun eerste optreden in de tempel.

Taksu
Bij dansen in de tempel gaat het in eerste instantie om religieuze toewijding. Hoogstaande techniek wordt door het kritische publiek van mensen echter wel zeer gewaardeerd en minder bekwame dansers worden vaak zonder pardon uitgelachen. In principe kan en mag iedereen aan een tempelvoorstelling meedoen (op o.a. zwangere vrouwen, vrouwen die in hun menstruatieperiode zitten en rouwenden na). Een danser wordt beoordeeld naar de mate waarin hij of zij taksu (bezieling) bezit en dit weet over te brengen op het publiek. Het toppunt is bereikt als een danser het karakter dat hij of zij danst niet alleen perfect uitbeeldt, maar ook daadwerkelijk lijkt te worden. Hoe geloofwaardig ben je als danser in de ogen van het publiek? Dat is waar alles om draait.

Videobeelden van een dansles op Bali voor meisjes (ARMA Museum Ubud/Peliatan, docent: Ni Gusti Ayu Raka Rasmi):

Videobeelden van een dansles op Bali voor jongens (ARMA Museum Ubud/Peliatan). De leraar, I Wayan Jayamerta, leert hen de basis van de krijgsdans Baris Tunggal:

Dansgenres

DwiBhumi Bali Balinese dans Arma Museum Ramai

Jonge dansers bereiden zich voor op een optreden in een tempel

Er is een groot aantal dansgenres op Bali, afhankelijk van plaats (desa), tijd (kala) en situatie (patra). Zo zijn er solodansen waarin je kunt uitblinken en groepsdansen waarin je je achter een meer getalenteerde ‘collega’ kunt verschuilen. Er zijn dansen met of zonder verhaal, maskerdansen, krijgsdansen, hofdansen, dansen die zelf het ritueel vormen (bv. trance-dansen), maar ook dansen die de ceremonie opluisteren en vervolmaken of dienen ter vermaak en educatie van het publiek. Het publiek bestaat voor de Balinezen niet alleen uit de tempelgangers, maar ook uit goden, demonen, voorouders en natuurlijk (buitenlandse) gasten . . .

Uiteraard werpt het bovenstaande slechts een kleine blik in het hoe en waarom van Balinese dans. Voor wie meer wil weten; lees veel over Bali, volg een Workshop of kom naar een van onze Lezingen! Of waarschijnlijk wel het allerleukst van alles: ga zelf een keer naar Bali!

Kijk onder Repertoire om te kijken welke dansen DwiBhumi uitvoert. Of laat je inspireren door filmimpressies van onze optredens en workshops.

_____________________________________________________________________________

Aafke-de-Jong-scriptie-Universiteit-Leiden-Legong-Keraton-Bali DwiBhumi Balinese dansLezen over Bali en Balinese dans
Voor de serieus geinteresseerde raden wij een aantal interessante boeken aan. Hieronder vindt u een boekenlijst met enkele tips.

Ook is de doctoraalscriptie van Aafke de Jong, oprichtster van DwiBhumi, over het Balinese hofdansgenre Legong Keraton verkijgbaar voor 25 Euro (kopie), excl. verzendkosten. Titel: “Van Legong Kraton tot Legong Kreasi; de ontwikkelingen van een Balinees hofdansgenre” (1999).

U kunt haar hierover een e-mailtje sturen via: info@balinesedans.nl.

 

Enkele tips voor boeken over Balinese dans

  • Balinese dance, drama and music: A guide to the performing arts of Bali (I Wayan Dibia en Rucina Ballinger/ill. Barbara Anello, Periplus 2004)
  • Dance and drama in Bali (Beryl de Zoete en Walter Spies, Faber and Faber Limited 1938)
  • Balinese dance in transition: Kaja and kelod (I Made Bandem en Frederik Eugene deBoer, Oxford University Press 1995)
  • Performance in Bali (Leon Rubin en I Nyoman Sedana, Routledge 2007)
  • Dancing out of Bali (John Coast, Faber and Faber Limited 1953/1954)
  • Gambuh. Drama tari Bali: Tinjauan seni, makna emosional dan mistik, kata-kata dan teks, musik Gambuh Desa Batuan dan Desa Pedungan (Maria Christina Formaggia, Yayasan Lontar  2000). N.B. Dit boek is in het Indonesisch geschreven.
  • Balinese masks: Spirits of an ancient drama (Judy Sattum en Paul Schraub, Periplus 2003)

_____________________________________________________________________________

 

 

 

 

Uitvaarten

U wilt uiteraard op een passende wijze afscheid nemen van uw dierbare. Velen in Nederland hebben een band met het voormalige Nederlands-Indie of het huidige Indonesie. Tijdens de uitvaart van uw geliefde of dierbare familielid kunnen wij een ingetogen Balinees dansoptreden verzorgen.

Dwi Bhumi uitvaarten Bali Balinese dans

Balinese crematietoren (bade of wadah) voor persoon van hoge kaste

Wij hebben enkele dansen op ons repertoire die kwa thema goed aansluiten bij een afscheid van het leven, zoals de dans van de Paradijsvogels, een elegante maskerdans op een door u uitgekozen gedicht of tekst en/of muziek, of een klassieke hofdans over de strijd van liefde en dood.

Eventueel kunnen wij ook voor bijpassende catering of koek (kue/jajan) zorgen of op andere wijze een bijdrage leveren aan de Indonesische sfeer van de uitvaart.

Neemt u gerust contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken.

 

_____________________________________________________________________________