Tagarchief: bali

Dansrepertoire DwiBhumi

DwiBhumi is een van de weinige in Balinese dans gespecialiseerde gezelschappen in Nederland.

Op Bali heeft men voor vele situaties, zoals religieuze (tempel)festivals, overgangsrituelen, waaronder huwelijken en crematies, maar ook voor artfestivals en danswedstrijden, verschillende dansvormen. Maar ook in Nederland kunt u van de diversiteit van Bali genieten!

Indien gewenst kunnen wij ook dansen uit Java (West, Midden en Oost) verzorgen.

Hieronder kunt u zien welke Balinese dansen, met elk een eigen thema, DwiBhumi uitvoert:

NIEUW: vanaf januari 2014 heeft DwiBhumi drie nieuwe dansen op het programma staan: Kembang Girang, Sekar Jempiring en Gadung Kasturi. Als u naar beneden scrollt kunt u hierover meer lezen.

___________________________________________________________________________

Tari Panyambutan [welkomstdansen]

DwiBhumi Balinese dans Panyembrama
Panyembrama welkomstdans door dansers van DwiBhumi – foto: Jasper von Grumbkow

De meeste dansvoorstellingen, bv. tijdens een tempelceremonie, worden geopend met een tari panyambutan, oftwel een welkomstdans. Bali kent een groot aantal van deze, relatief korte dansen (ca. 10 minuten). Sommige van deze dansen worden gedanst met een zogenaamde bokor, een mooi versierde offerschaal gevuld met bloemen. Aan het einde van de dans strooien de danseressen de bloemen als eerbetoon en welkom naar het publiek.

DwiBhumi voert een aantal verschillende Balinese klassieke en hedendaagse welkomstdansen uit, waaronder: Panyembrama (video), Gabor, Pendet, Puspanjali en Sekar Jagat.

___________________________________________________________________________

Legong Keraton [hofdans] video

De hoven, puri, tot ca. de jaren ’30 van de 20ste eeuw de machtcentra op Bali, fungeerden oorspronkelijk, en in veel gevallen tot op de dag van vandaag, als beschermers van de kunsten. In de meeste hofdansen wordt dan ook het wel en wee van de adel vertolkt.

DwiBhumi Balinese dans -  Legong Keraton Lasem  -  Tong Tong Fair 2011
Legong Keraton Lasem – Tong Tong Fair 2011 – foto: Marcel van Beek

De meest bekende Balinese hofdansen behoren tot het genre Legong Kraton (of Keraton). Ze werden tot halverwege de 20ste eeuw voornamelijk uitgevoerd door jonge meisjes ter vermaak van de koning in zijn paleis. De Legong-dansen uit de banjar (wijk) Kedaton in Bali’s hoofdstad Denpasar werden in de jaren ’20 van de vorige eeuw wereldberoemd, vandaar waarschijnlijk de toevoeging Keraton (of kraton). Een andere theorie is dat er Balinese dansgroepen werden uitgenodigd om aan de hoven van Midden-Java, eveneens Kraton genoemd, te komen dansen, wat hen meer prestige gaf. Overigens kan het woord legong voor veel verwarring zorgen, omdat het op Bali ook vaak naar Balinese dans in het algemeen verwijst.

DwiBhumi Balinese dans Legong Keraton Museum Nusantara
Mirah Ayu Supriyono als de hofdame – condong – in Legong Keraton Lasem – heropening Museum Nusantara, Delft 2011

Sinds de oprichting van de Republik Indonesia worden Legong-dansen vooral tijdens tempelceremonies en voor toeristen opgevoerd. Vooral de ingetogen sierlijkheid en de virtuoze techniek van Legong-danseressen brengt Bali wereldfaam als ‘eiland van de duizend dansen’.

In Legong wordt gedanst met waaiers, die de schoonheid van de bewegingen accentueren. Abstracte scènes worden afgewisseld met verhalende delen. Het meest vertolkte verhaal is dat van de koning van Lasem, die de reeds aan prins Panji uitgehuwelijkte prinses Langkesari ontvoert en gevangen houdt in zijn paleis. Op een dag vliegt er een zwarte raaf boven het paleis die vervolgens een gevecht aangaat met de koning van Lasem. De vogel voorspelt hem dat hij, wanneer hij ooit de verloofde van de prinses zal tegenkomen, hij dit met de dood zal moeten bekopen.

DwiBhumi Balinese dans Tong Tong Fair 2011-Legong Keraton Lasem
Aafke de Jong in Legong Keraton Lasem. Tong Tong Fair 2011 – foto: Herwin Wels

 

De meeste Legong-dansen worden met twee danseressen uitgevoerd, zoals Legong Jobog, Legong Kuntir, Legong Kupu-kupu tarum en Legong Semaradhana. Legong Lasem behoort officieel door drie danseressen gedanst te worden. Recent zijn er een aantal nieuwe Legong-choreografieen gemaakt waarin meer danseressen voorkomen, waaronder Legong Supraba Duta (chor: Ni Ketut Arini Alit) en Legong Untung Surapati (chor: Guruh Sukarnoputra, zoon van Indonesie’s eerste president, Soekarno/Sukarno).

___________________________________________________________________________

Kebyar-dansen (vanaf ca. 1910) [nieuwe ontwikkelingen, een ontploffing van energie]

De meest beoefende dans- en muziekstijl op het huidige Bali is de zogenaamde kebyar, een relatief moderne ontwikkeling, ontstaan aan het begin van de 20e eeuw. Kebyar, wat te vertalen is als ‘een plotselinge uitbarsting’ (van bv. een bloemknop), kenmerkt zich door abrupte bewegingen en overgangen die door het gamelanorkest (gong kebyar) worden aangegeven. Er is dan ook sprake van een zeer nauwe relatie tussen muziek en dans. De danser zet de verschillende accenten en gemoedstoestanden in de muziek direct om in beweging.

Jero Made Puspawati DwiBhumi Margapati Kebyar Balinese dans
Jero Made Puspawati danst Margapati, een van de cross-genderdansen uit het Kebyar-genre (jaren ’40)

Omdat veel van deze dansen niet speciaal bedoeld zijn als onderdeel van een ritueel, maar wel in of rond tempels kunnen worden uitgevoerd, worden zij ook wel tari lepas – vrije dansen – genoemd.

In verschillende Balinese dansvormen kunnen mannen vrouwenrollen aan nemen en andersom. Dit cross-dressgenre wordt tari bebancihan genoemd (van banci: travestiet). Voorbeelden hiervan zijn Panji Semirang en Taruna Jaya, waarin de danseres zich een mannenrol aanmeet.

DwiBhumi voert een groot aantal Kebyar-dansen uit, mede doordat deze stijl vandaag de dag het meest populair is op Bali. Kebyar-dansen die bij DwiBhumi uitvoert zijn onder andere:

Tari Oleg Tambulilingan [dans van de flirtende hommels] video

Duet tussen twee hommels die in een tuin van bloem tot bloem vliegen en een verleidingsdans uitvoeren.

Deze dans heeft een bijzondere geschiedenis. Begin jaren ’50 vatte de Amerikaan John Coast het idee op om voor het eerst een Balinese dans- en gamelangroep naar de USA te halen. Dit was de groep Gunung Sari uit Peliatan onder leiding van Anak Agung Gede Mandera. Voor deze tournee vroeg hij de Balinese meester-danser en choreograaf I Ketut Maria (spreek uit: Mario) een nieuw energiek duet te maken voor een man en een vrouw. Danseres Ni Gusti Ayu Raka Rasmi (te gast in Nederland in 2010 tijdens het Tong Tong Festival) en danser I Sampih dansten de eerste versie van de Oleg Tambulilingan. In het huidige Bali, waar mannelijke dansers schaars zijn, wordt de rol van de mannetjeshommel vaak door een vrouw gedanst. Bijzonder aan de dans is dat de danseres bewegingen maakt met haar armen hoog boven het hoofd geheven, hetgeen voor die tijd erg vooruitstrevend was. Ook wordt het bovenlichaam tijdens een groot deel van de solo van de vrouwtjesbij vrijwel horizontaal gehouden, wat een groot beroep doet op het uithoudingsvermogen van de danseres.

Oleg Tambulilingan door DwiBhumi Tong Tong Fair 2012
Roxanne en Aafke dansen Oleg Tambulilingan tijdens de Tong Tong Fair 2012. Foto: Marcel van Beek

 

Tari Kebyar Duduk

Kebyar Duduk Nyoman Sumardika DwiBhumi Balinese dans
Nyoman Sumardika in tari Kebyar Duduk – de zittende dans

Deze “zittende dans” behoort inmiddels tot het vaste repertoire van Balinese dansen voor jongens. Dansers zien deze dans als een van hun grootste uitdagingen, omdat ze een groot gedeelte van de dans in een gehurkte positie uit dienen te voeren. De danser en choreograaf I Ketut Maria (beter bekend als I Mario) bracht rond de jaren ’20 van de vorige eeuw een bezoek aan het dorp Buleleleng in Noord-Bali omdat hij had gehoord over de nieuwe muziek- en dansstijl “kebyar” die zich daar had ontwikkeld. Gegrepen door de energie van het orkest liet hij zich meeslepen en danste, al zittend achter de trompong, een van de instrumenten van het gamelan-ensemble. Enkele jaren later gebruikte hij dit idee om zijn beroemde creatie Kebyar Duduk te maken. Een van de belangrijkste hedendaagse uitdragers van deze dans is Ida Bagus Oka Wirjana uit Belangsinga die bekend staat om zijn indrukwekkende seledet – oogbewegingen – die hij niet alleen van links naar rechts kan uitvoeren, maar tevens in razendsnel tempo van boven naar benenen.

 

Tari bebancihan [crossgender-dansen]

Tarunajaya DwiBhumi Balinese dans
Tarunajaya (terunajaya) – danseres met typische mannelijke hoofdtooi (udeng) en dito oorbellen (rumbing)

Tari Tarunajaya [dans van de onoverwinnelijke adolescent]
Solo voor een danseres (!) die een jongeman op weg naar volwassenheid uitbeeldt. Vaak laat deze zich leiden door overmoed, maar hij kent ook onzekerheden.
Dit is een zeer snele en energieke dans die regelrecht voortvloeit uit de beginjaren van de Kebyar-muziek en -dansstijl. Vooral in Noord-Bali kent de uitvoering van deze dans zijn weerga niet kwa felheid en abrubtheid. Het belangrijkste bij het uitvoeren van deze dans zijn de expressieve gelaatsuitdrukkingen die de niet aflatende kracht van de jeugd benadrukken.

Tari Panji Semirang [dans van prinses in vermomming op zoek naar haar geliefde]

Met name in de jaren ’40 tot en met ’60 waren de tari bebancihan uitzonderlijk populair. Sommigen hebben de tand des tijds overleefd. Kenmerkend is de lange kain – heupdoek – die aan de zijkant wordt gedragen en waarmee eveneens bewegingen worden verfraait. Soms wordt er gebruik gemaakt van een waaier (kipas of kepet).

In deze solo gaat prinses Candra Kirana, verkleed als man op zoek naar haar geliefde, prins Panji. Prins Panji wordt door een andere prinses, die zich voordoet als zijn geliefde, bedrogen. Na allerlei omzwervingen komt de prins erachter dat hij in de maling genomen is. Tijdens een gevecht vindt Panji zijn ware liefde terug. Maar niet voordat zij hem, in opdracht van de goden verkleed als man, met haar haarspeld heeft verwond.

Deze dans heeft als basis een scene uit de Malat, een van oorsprong Javaanse verhalencyclus over de “dolende ridder” Panji, die voortdurend op zoek is naar zijn geliefde.

_____________________________________________________________________________

Baris Tunggal DwiBhumi Balinese dans krijgsdans
Jonge Baris-danser. Foto: Aki aki photography

Baris Tunggal [krijgsdans]
Baris is van oorprong een rijdans (baris = rij) voor mannen die zich voorbereiden op de strijd. Veel van deze dansen zijn genoemd naar het attribuut dat de krijgers bij zich dragen, bijvoorbeeld een speer of een schild. Uit deze krijgsdansen is later een solodans ontwikkeld, Baris Tunggal, voor een virtuoze danser die alle emoties die gepaard gaan met het aangaan van een gevecht toont. Vooral de mimiek is in deze dans erg belangrijk.

 

_____________________________________________________________________________

DwiBhumi Balinese dans Cudamani
Een danser repeteert met het Barong-masker. Foto: Jorge Vismara

Tari Topeng [maskerdansen]

Bali kent een groot aantal maskerdansen. De meesten worden door mannelijke dansers uitgevoerd. Er zijn heilige maskers die in de tempels bewaard worden en alleen tijdens speciale gelegenheden tevoorschijn worden gehaald, zoals bijvoorbeeld de maksers van de Topeng Pajegan en die van de Barong en de Rangda. Tijdens de meeste topeng-dansen draagt de danser (meestal een man) een dolk, keris, op zijn rug.

DwiBhumi voert ook de Telek uit, een dans die veelal de Barong vergezelt. Het witte masker toont een mysterieuze, verfijnde glimlach, omdat de Telek goddelijke figuren voorstellen. De dansers, vrouwen, dragen echter een typisch mannelijk kostuum en specifieke hoge hoofdtooi.

Gelungan Telek Dwibhumi Balinese dans
Hoofdtooi voor Telek-dans
Topeng Telek DwiBhumi Balinese dans
Telek-masker

 

 

 

 

 

 

 

 

Tijdens de Topeng Pajegan voert 1 man een hele serie maskerkarakters achter elkaar uit, zoals de oude man (topeng tua), de heetgeblakerde minister (topeng keras), de verfijnde koning (topeng dalem), hofdienaren (panasar/penasar) en een aantal, meestal grappige figuren (bondres). De panasar en bondres-maskers hebben geen of een losse, beweegbare, onderkaak, omdat de danser(s) praten met het publiek en bijvoorbeeld commentaar geven op de politieke of sociale situatie. Er is sprake van improvisatie, zij het beperkt. De hooggeplaatste, meestal adellijke karakters, zoals de koning of de minister, hebben een volledig masker. Zij zijn te hoog van rang om met het gewone volk te praten (zie foto hieronder) en doen dat via hun panasar(s).

In samenspraak met het gamelan-orkest geeft de dansers door middel van gebaren door aan de drummers (tukang kendang) of er een bepaalde overgang in de muziek moet plaatsvinden, men harder of zachter moet gaat spelen, langzamer of juist sneller etc.

maskers uit de Topeng Pajegan, Balinese maskerdans topeng dalem koning topeng tua topeng Sidakarya topeng panasar kelihan topeng bondres cungih Aafke de Jong DwiBhumi Balinese dans en cultuur
Enkele maskers uit de Topeng Pajegan, Balinese maskerdansserie uitgevoerd door 1 danser. Van links naar rechts: topeng dalem (de koning), topeng tua (de oude man), topeng Sidakarya (soort priester ter afsluiting van de dansen), topeng panasar kelihan (oude dienaar) en topeng bondres cungih (soort clown met hazelip). Collectie Aafke de Jong

Ook wordt op Bali regelmatig het Ramayana-verhaal opgevoerd met maskers. Dit wordt wayang wong genoemd (wayang uitgevoerd door personen in plaats van (schaduw)poppen). DwiBhumi heeft een eigen, verkorte versie gemaakt die zeer geschikt is voor jeugsvoorstellingen (zie beneden).

Ook heeft DwiBhumi een maskerdans van eigen makelij op het repertoire staan, op een gedicht van G.J. Resink en muziek van de Indische singer/songwriter Wouter Muller (zie beneden). De choreografie is van Aafke de Jong.

___________________________________________________________________________

Hedendaagse dansen

Uiteraard staan ook op het terrein van de Balinese dans de ontwikkelingen niet stil. De meeste moderne dansen van Bali, pakweg vanaf de jaren ’70, zijn stevig geworteld in de traditie en bouwen daar op voort. Variatie is er met name in de kostuums en nieuwe thema’s. Er worden zeker nieuwe bewegingen toegevoegd, maar deze blijven duidelijk Balinees van aard.

Onze meest populaire dans is:

Tari Cendrawasih [dans van de paradijsvogels] video

In dit reletief moderne duet van de hand van de Balinese choreografe en dansdocent Ni Luh Swasti Wajaja Bandem zijn de bewegingen tussen twee paradijsvogels die een paringsdans uitvoeren te herkennen. Kenmerkend zijn bovendien de schitterende kostuums en hoofdtooien, die respectievelijk het verenkleed en de snavels van paradijsvogels reflecteren.

DwiBhumi Balinese dans Cendrawasih-Huis-van-Puck-Dansweek-Gelderland2012
DwiBhumi danst Cendrawasih tijdens de Dansweek Gelderland in het nieuwe Huis van Puck te Arnhem, 2012

 

Maar ook DwiBhumi gaat met de tijd mee en neemt regelmatig nieuwe dansen in het repertoire op. Vanaf 2013 staan ook onderstaande creaties op ons programma:

Sekar Jempiring [dans van de Jempiring-bloem]

Deze relatief jonge welkomstdans is in 2004 ontworpen als zogenaamde maskotte-dans voor de hoofdstad van Bali, Denpasar. DwiBhumi is dan ook trots deze dans vanaf januari 2013 aan het repertoire te mogen toevoegen. Tari Sekar Jemipiring gaat over de spierwitte jempiring-bloem waarvan de bedwelmende geur zich naar alle windrichtingen verspreidt.

Tari Sekar Jempiring - foto: Nyoman Martawan
Tari Sekar Jempiring – foto: Nyoman Martawan
DwiBhumi danst de tari Kembang Girang tijdens de Tong Tong Fair 2013 Balinese dans - foto: LemonEyes
DwiBhumi danst de tari Kembang Girang tijdens de Tong Tong Fair 2013 – foto: LemonEyes

Tari Kembang Girang [dans van de vrolijk gekleurde bloemen]

Deze vrolijke en elegante dans van de Balinese danser en choreograaf I Ketut Rena, beschrijft het overgangsstadium van jonge meisjes die vrouw worden. De choreograaf heeft daarom als thema voor deze dans ‘ontluikende bloemen’ genomen. De invloeden van het West-Javaanse dans- en muziekgenre Jaipongan benadrukken het verleidelijke karakter van de dans.

Tari Gadung Kasturi

In deze welkomstdans, met prachtige kostuums, wordt de alom geroemde kenaga-bloem, ook wel bekend als ylang-ylang verbeeld. De danseressen tonen hun elegantie door middel van gratieuze bewegingen, synchroom met de muziek van de gamelan.  Op Bali wordt deze bedwelmend geurende bloem gebruikt in offerandes en bijvoorbeeld in olien tegen kwade geesten.

___________________________________________________________________________

DwiBhumi Ramayana Balinese dans
Hanoman de aap (Nyoman) en prinses Sita (Febrina) na afloop van voorstelling Ramayana tijdens het Sprookjesfestival te Bronbeek, Arnhem

Ramayana [het verhaal van Prins Rama / dansdrama]De ontvoering van Sita video

Het Ramayana – letterlijk “het verhaal van Rama” – is vanuit India verspreid over heel Azië en zelfs bekend tot in Rusland. In samenwerking met Balinees gamelan ensemble Irama uit Amsterdam brengt DwiBhumi dit verhaal tot leven in musicalvorm.

Voor kleinere budgetten hebben wij ook een cd-versie ontwikkeld, met ingesproken stem, zodat het verhaal goed is te volgen.

Het verhaal: de ontvoering van prinses Sita

Prins Rama en zijn verloofde prinses Sita zijn door een speling van het lot verbannen naar het woud. Plots ziet Sita een gouden hert voorbij springen. Zij vraagt haar aanstaande het dier voor haar te vangen zodat zij het kan houden als huisdier. Rama gaat met pijl en boog achter het dier aan, waardoor Sita alleen achter blijft. Het blijkt een valstrik; demonenkoning Rahwana komt tevoorschijn en ontvoert haar door de lucht naar zijn paleis. Als Rama terugkomt blijkt dat Sita verdwenen is. Samen met Hanoman, de aanvoerder van het apenleger, beraamt hij een plan om Sita te gaan redden. Tenslotte wordt het tweetal herenigd.

___________________________________________________________________________

Educatie/schoolprojecten
Onze uitvoering van het Ramayana is zeer geschikt voor leerlingen van basis- en middelbare scholen. Zo hebben wij deze voorstelling jarenlang mogen uitvoeren voor het educatieve programma van Het Concertgebouw en in wereldmuziekcentrum RASA in Utrecht, maar kan ook bij u op school plaatsvinden. De voorstelling kan indien gewenst vooraf worden gegaan door een uitleg over de werking van de instrumenten uit het orkest en een samenvatting van het verhaal.

DwiBhumi Balinese dans Thorbecke Lyceum Rotterdam SKVR Aafke de Jong
Workshop Balinese dans aan leerlingen van het Thorbecke Lyceum Rotterdam

Ook geven wij educatieve workshops Balinese dans en Kecak-zang (van het apenkoor) op scholen of in theaters. Kinderen kunnen actief deelnemen aan de voorstelling met een van tevoren ingestudeerd lied.

De duur van de voorstelling kan worden aangepast aan de wensen van uw school.

Een meer vowassen versie kan ook uw evenement opluisteren.

___________________________________________________________________________

Eigen werk (zie ook: www.aafkedejong.nl) video
In opdracht van de Stichting Indisch Erfgoed (www.indischerfgoed.nl) maakte Aafke 2 dansen op muziek van de Indische singer/songwriter Wouter Muller, die zijn songs schreef op twee gedichten (“Janggir” en “Balisch”) van de dichter G.J. Resink (1911-1997). “Janggir” is een hedendaagse knipoog naar de gelijknamige Balinese flirtdans en “Balisch” gaat over het feit dat het leven eindig is. In de dans wordt gebruik gemaakt van Balinese maskers met een jong en een oud gezicht.

DwiBhumi Balinese dans topeng Wouter Muller Ernst Jansz
Maskerdans over leven en dood op muziek van Wouter Muller en gedicht van G.J. Resink.

 

Beide dansen worden regelmatig gedanst en gespeeld tijdens de optredens van Wouter Muller en zijn band door het hele land. In het verleden zong en speelde ook singer/songwriter Ernst Jansz mee, bekend van de vroegere band Doe Maar, en zijn diverse solo cd’s, waaronder ‘Molenbeekstraat’ en ‘Dromen van Johanna’ (vertalingen van songs van Bob Dylan).

 

DwiBhumi Aafke de Jong Sinta Wullur Ketut Yuliarsa Doelenkwartet Balinese dans World Music and Dance Centre Rotterdam
Scene uit Jatuh Bisu/Falling in Silence – World Music and Dance Centre Rotterdam 2006

 

 

 

Als choreografe heeft Aafke de Jong meerdere eigen creaties op haar naam staan. Vaak laat zij zich hierbij inspireren door de cultuur van Bali. Zo maakte zij, in samenwerking met componiste Sinta Wullur (chromatisch gamelanensemble Multifoon) en Het Doelenkwartet uit Rotterdam de choreografie “Jatuh Bisu/Falling in Silence” voor de opening van Kosmopolis Rotterdam en het World Music and Dance Centre Rotterdam. In deze dans is tevens een gedicht van de Balinese dichter I Ketut Yuliarsa gebruikt.

Voor meer informatie over Aafke’s eigen werk, zie: www.aafkedejong.nl

 

Souplesse van de geest: dansen in Het Dorp

Optreden en lezing Bali voor bewoners van Het Dorp Vorig jaar, toen ik tijdelijk een bijbaan had als verzorgende in Het Dorp in Arnhem, beloofde ik de 17 bewoners van de Roedelweg dat ik ze een keer zou komen verrassen met een optreden Balinese dans. Indische collega Larissa zou wel voor een Indonesische maaltijd zorgen. Afgelopen vrijdag, 23 juni, kwam het er dan eindelijk van. Met wat parasollen en Balinese doeken toverden we de gezamenlijke eetruimte om in een klein Balinees paradijsje. Het weer zat niet mee, maar, wat zeur ik, we zaten binnen. En sowieso zeur je een heel stuk minder als je denkt aan al die mensen die hun leven lang gekluisterd zitten aan hun rolstoel. In eerste instantie leek het mij dan ook nogal paradoxaal om voor mensen met een lichamelijke beperking een dansoptreden te komen verzorgen. Dat vond men in Het Dorp echter helemaal niet! Of ik ooit gehoord had van rolstoeldansen?
Dat laat maar weer eens laat zien dat dans een universele uiting van de mens is en niet is voorbehouden aan een select groepje soepel gebouwde freaks. De bewoners van Het Dorp zijn naar mijn mening juist extreem soepel van geest. Zo soepel zelfs dat ze zich niet laten weerhouden door een protesterend lijf.

Blootvoets voor de barones

De Roraryclub in Heerlen nodigde ons uit om hun jaarfeest anno 2012, dat op Kasteel Cortenbach in Voerendaal zou worden gehouden, op te komen luisteren met onze Balinese dansen (we dansten voor de gelegenheid de tari Panyembrama en de Cendrawasih). Ieder jaar geeft de club een ander thema aan hun feest. En blijkbaar hadden vele Rotary’s een binding met Bali, want bijna de helft van de feestgangers had zich voor de gelegenheid in traditioneel Balinese kledij (sarong en kebaya voor de vrouwen, de mannen een udeng op het hoofd – nee, geen udang, dat zijn garnalen en die horen in je mond) gehuld. Zo vielen wij eindelijk eens een keer niet zo uit de toon.

 

Febrina en Aafke van DwiBhumi poseren met het wapen van Kasteel Cortenbach te Voerendaal. Rotaryclub Heerlen

 

 

 

 

 

 

 

Vermoedellijk brengt een groot deel van onze pensionado’s ieder jaar de winter door op Bali en geef hen eens ongelijk. Helaas kon het feest vanwege de regen niet buiten in de kasteeltuin worden gehouden. Jammer, want die was met zijn in symmetrisch-neo-classisistische stijl uitgesneden heggen waarin parmantig twee tamme zwarte zwanen met knaloranje snavels rondwaggelden, bepaald geen alledaagse locatie voor een Balinees dansoptreden. Het feest werd daarom verplaatst naar een van de prachtige zalen van het kasteel. En omdat ieder nadeel ook zijn voordeel heeft bleken onze goudkleurige kostuums niet te misstaan onder de blinkende kroonluchters aan het plafond. Voor even waanden we ons, met blote voeten de pas in de was gezette originele parketvloer betredend en gadegeslagen door de statige blikken van in olieverf vereeuwigde barons en baronessen, in vervlogen koloniale tijden…

Dansgezelschap DwiBhumi

Dans en cultuur uit Bali . . . in Nederland en België

DwiBhumi geeft met veel passie, entousiasme en professionaliteit Balinese dansvoorstellingen in binnen- en buitenland voor een divers publiek, eventueel in combinatie met andere Indonesische dansvormen, zoals die uit West-Java (Sunda, Betawi) of Midden- en Oost-Java.

Locaties varieren van huiskamers, theaters, musea en restaurants tot pasar malams, festivals, scholen, beurzen, weilanden, kerktorens of buiten in de sneeuw. Kortom, waar u maar wenst!

Tijdens ieder bezoek aan Indonesie wordt ons repertoire uitgebreid. Onder onze dansen kunt u zien welke dansen DwiBhumi onder andere uitvoert.

Afhankelijk van uw budget en de gelegenheid kan er een solo-optreden plaatsvinden of kunnen we met een groter aantal dansers of zelfs onze voltallige groep komen.

Life gamelanmuziek – Omdat het inhuren van een voltallig gamelan-ensemble nogal prijzig is, dansen de dansers van DwiBhumi meestal op digitale muziek (CD / mp3 etc.). Voor speciale gelegenheden kan er echter ook een echt gamelan-orkest worden ingehuurd, wat een optreden nog feestelijker maakt. Voor een optreden met live-muziek raden wij u aan zo vroeg mogelijk te boeken in verband met de beschikbaarheid van het orkest.

Inleiding bij optredens – Indien gewenst geeft DwiBhumi voorafgaande aan het optreden een introductie waarin we ingaan op diverse aspecten van de Balinese dans en cultuur, zoals de (rituele) context en de kostuums. Ook lichten we enkele bewegingen toe die u in de dansen zult kunnen herkennen. Hiermee hopen wij onze optredens zo toegankelijk mogelijk te maken.

Onder het kopje Algemeen: dans op Bali krijgt u een indruk van de rol van Balinese dans in het dagelijks leven op Bali. Onder foto / video treft u beeldmateriaal van onze optredens en workshops aan.

Neemt u gerust contact met ons op voor meer informatie over onze Balinese (Indonesische) dansoptredens of vraagt u een offerte aan via ons contactformulier.

DwiBhumi: twee werelden
DwiBhumi  is de naam van onze dansgroep en ons bedrijf waarmee we bruiloften en (bedrijfs)feesten in Balinese sfeer en stijl organiseren.  DwiBhumi betekent  ‘twee werelden’ in het Sanskriet; een taal uit het oude India, die in het Balinese theater, dat banden heeft met de Indiase uitvoerende kunsten, nog steeds veelvuldig wordt gebruikt.

DwiBhumi verwijst ook naar de Balinese begrippen ‘sekala’ en ‘niskala’ – de zichtbare, tastbare wereld en de onzichtbare, immateriele wereld waarin de meeste mensen op Bali geloven.

Maar met ‘twee werelden’ bedoelen we uiteraard ook de Balinese en de Nederlanse cultuur. Twee werelden die letterlijk en figuurlijk mijlenver uit elkaar liggen, maar die door middel van kunst en cultuur dichter bij elkaar komen.

DwiBhumi Legong Keraton Balinese dans
Enkele danseressen van DwiBhumi tijdens een fotoshoot – foto: wildcart

We hebben een groot repertoire aan Balinese dansen, waaronder traditionele welkomstdansen, klassieke hofdansen (o.a. Legong Keraton), maskerdansen en modernere varianten met verschillende thema’s, die tot het zogenaamde Kebyar-genre behoren. Ook maken wij in opdracht zelf choreografieen. Over de verschillende dansen en genres kunt u meer lezen onder onze dansen.

 

 

Meer dan dansoptredens – Maar naast het verzorgen van Balinese en Indonesische dansoptredens doen wij nog veel meer! Zo verzorgen wij uw complete bruiloft of andere feestelijke gelegenheid in Balinese stijl. Van de catering, tot en met de decoraties van uw locatie, en entertainment, de trouwkaarten en uitnodigingen, de bloemversieringen en de fotografie, kunt u bij ons terecht.

Laat u zich verder inspireren op onze website!

Onze dansers – Momenteel zijn er 10 danseressen en 1 danser bij ons aangesloten die gespecialiseerd zijn in de Balinese of andere dansvormen uit Indonesie. De meesten van hen hebben hun professionele dansopleiding op Bali en/of Java genoten. Ook leiden wij een nieuwe generatie dansers op.

Oprichting in 1999: DwiBhumi op Bali
DwiBhumi Balinese Dans & Cultuur is in 1999 opgericht door danseres, choreograaf en dansdocent Aafke de Jong in Ubud, Midden-Bali. Sinds 2003 zet DwiBhumi alle werkzaamheden vanuit Nederland voort.

Van 1999 tot 2003 organiseerde DwiBhumi in samenwerking met Museum Puri Lukisan in Ubud (Midden-Bali) workshops, performances en lezingen, onder andere op het gebied van Balinese dans, gamelan, houtsnijden, wayangpoppen maken, schilderen (Kamasan-stijl), offerandes maken en Balinees koken. Scholieren uit Singapore en Australie volgden er diepgaande cursussen en geinteresseerde toeristen van over de hele wereld konden de Balinese cultuur aan den lijve ondervinden. Zie ook: www.museumpurilukisan.com.

DwiBhumi Museum Puri Lukisan
Ingang Museum Puri Lukisan, Ubud, Bali
Museum Puri Lukisan Roleystone School Australia
Roleystone School Australia volgt de workshops van DwiBhumi in Museum Puri Lukisan, 2000

Het motto voor onze workshops is dan ook nog steeds: leren door het zelf te doen!

DwiBhumi werkte samen met een twaalftal Balinese kunstenaars en kreeg in 2003 een vermelding in de Lonely Planet Travel Guide.

Door de ernstige bomaanslag in de Balinese badplaats Kuta op 12 oktober 2002 liep het bezoekers-aantal naar Bali echter dusdanig terug dat de activiteiten niet langer in het museum konden worden uitgevoerd.

Sinds 2003 is DwiBhumi in Nederland actief bezig met het promoten van de Balinese kunst en cultuur. Wij hopen u dan ook graag eens te mogen verwelkomen tijdens een van onze optredens, workshops of lezingen en danken u graag voor uw interesse!

Kijkt u op ons weblog voor een aankondiging van onze openbare optredens en workshops!

 

Algemeen: Dans op Bali

Balinese dans – een introductie

Balinese dans (dansen = ngigel (laag Balinees) of masolah (hoog Balinees)), tari Bali in het Indonesisch, ligt diep geworteld in de religie; een unieke samensmelting van Hindoeïsme, Boeddhisme en voorouderverering. Tijdens de vele kleurrijke tempelceremonies op het Indonesische vulkaaneiland helpt dans de balans tussen ‘positieve’ en ‘negatieve’ krachten in stand te houden. De Balinese ‘kijk op de wereld’ is gebaseerd op het geloof in een ontastbare, onzichtbare wereld – niskala -, naast een tastbare, zichtbare wereld – sekala -. Het doel van de Balinese religie en de taak van de Balinezen is deze twee werelden steeds opnieuw met elkaar in balans te brengen, waardoor geluk en harmonie in het leven kunnen ontstaan.

DwiBhumi Bali offerandes
Balinese vrouwen dragen offerandes naar de tempel.
DwiBhumi Bali tempel Hindoeisme
Balinese tempel met meru-daken
Bali offers Hindoeisme DwiBhumi balinese dans
Balinees sarad-offer gemaakt van rijstdeeg

 

 

 

 

 

Kenmerkend voor de Balinese dans zijn niet alleen de indrukwekkende kostuums, maar vooral ook de expressieve gelaatsuitdrukking, de sierlijke, soms vloeiende en ingetogen, dan weer felle en krachtige hoofd-, nek-, schouder-, arm- vinger- en teen(!)bewegingen. En niet te vergeten de nauwe samenwerking met de muziek, gamelan.

Training van jonge dansers
De training van dansers op Bali begint al op jonge leeftijd. In de bale banjar (open wijkgebouw) van de meeste wijken kun je op gezette tijden of vlak voor een tempelfestival (odalan) kinderen en volwassenen zien oefenen. Er zijn vaak meerdere dansdocenten aanwezig en de meest begaafde leerlingen staan vooraan.

DwiBhumi Bali Balinese dans
Leraar corrigeert de beweging van een jonge danseres. Foto: Hedi Hinzler

De docent kneedt de lichamen van de dansers in de juiste houding (de basishouding heet agem), net zo lang totdat ze op de muziek van een echt gamelan-orkest mogen oefenen en zich zo kunnen voorbereiden op hun eerste optreden in de tempel.

Taksu
Bij dansen in de tempel gaat het in eerste instantie om religieuze toewijding. Hoogstaande techniek wordt door het kritische publiek van mensen echter wel zeer gewaardeerd en minder bekwame dansers worden vaak zonder pardon uitgelachen. In principe kan en mag iedereen aan een tempelvoorstelling meedoen (op o.a. zwangere vrouwen, vrouwen die in hun menstruatieperiode zitten en rouwenden na). Een danser wordt beoordeeld naar de mate waarin hij of zij taksu (bezieling) bezit en dit weet over te brengen op het publiek. Het toppunt is bereikt als een danser het karakter dat hij of zij danst niet alleen perfect uitbeeldt, maar ook daadwerkelijk lijkt te worden. Hoe geloofwaardig ben je als danser in de ogen van het publiek? Dat is waar alles om draait.

Videobeelden van een dansles op Bali voor meisjes (ARMA Museum Ubud/Peliatan, docent: Ni Gusti Ayu Raka Rasmi):

Videobeelden van een dansles op Bali voor jongens (ARMA Museum Ubud/Peliatan). De leraar, I Wayan Jayamerta, leert hen de basis van de krijgsdans Baris Tunggal:

Dansgenres

DwiBhumi Bali Balinese dans Arma Museum Ramai
Jonge dansers bereiden zich voor op een optreden in een tempel

Er is een groot aantal dansgenres op Bali, afhankelijk van plaats (desa), tijd (kala) en situatie (patra). Zo zijn er solodansen waarin je kunt uitblinken en groepsdansen waarin je je achter een meer getalenteerde ‘collega’ kunt verschuilen. Er zijn dansen met of zonder verhaal, maskerdansen, krijgsdansen, hofdansen, dansen die zelf het ritueel vormen (bv. trance-dansen), maar ook dansen die de ceremonie opluisteren en vervolmaken of dienen ter vermaak en educatie van het publiek. Het publiek bestaat voor de Balinezen niet alleen uit de tempelgangers, maar ook uit goden, demonen, voorouders en natuurlijk (buitenlandse) gasten . . .

Uiteraard werpt het bovenstaande slechts een kleine blik in het hoe en waarom van Balinese dans. Voor wie meer wil weten; lees veel over Bali, volg een Workshop of kom naar een van onze Lezingen! Of waarschijnlijk wel het allerleukst van alles: ga zelf een keer naar Bali!

Kijk onder Repertoire om te kijken welke dansen DwiBhumi uitvoert. Of laat je inspireren door filmimpressies van onze optredens en workshops.

__________

Aafke-de-Jong-scriptie-Universiteit-Leiden-Legong-Keraton-Bali DwiBhumi Balinese dansLezen over Bali en Balinese dans
Voor de serieus geinteresseerde raden wij een aantal interessante boeken aan. Hieronder vindt u een boekenlijst met enkele tips.

Ook is de doctoraalscriptie van Aafke de Jong, oprichtster van DwiBhumi, over het Balinese hofdansgenre Legong Keraton verkijgbaar voor 25 Euro (kopie), excl. verzendkosten. Titel: “Van Legong Kraton tot Legong Kreasi; de ontwikkelingen van een Balinees hofdansgenre” (1999).

U kunt haar hierover een e-mailtje sturen via: info@balinesedans.nl.

__________

Enkele boekentips voor Balinese dans

  • Balinese dance, drama and music: A guide to the performing arts of Bali (I Wayan Dibia en Rucina Ballinger/ill. Barbara Anello, Periplus 2004)
  • Dance and drama in Bali (Beryl de Zoete en Walter Spies, Faber and Faber Limited 1938)
  • Balinese dance in transition: Kaja and kelod (I Made Bandem en Frederik Eugene deBoer, Oxford University Press 1995)
  • Performance in Bali (Leon Rubin en I Nyoman Sedana, Routledge 2007)
  • Dancing out of Bali (John Coast, Faber and Faber Limited 1953/1954)
  • Gambuh. Drama tari Bali: Tinjauan seni, makna emosional dan mistik, kata-kata dan teks, musik Gambuh Desa Batuan dan Desa Pedungan (Maria Christina Formaggia, Yayasan Lontar  2000). N.B. Dit boek is in het Indonesisch geschreven.
  • Balinese masks: Spirits of an ancient drama (Judy Slattum en Paul Schraub, Periplus 2003)

 

 

 

 

 

Balinese dansworkshops en danslessen

…‘vingers als wuivende palmbladeren en ogen als een tijger die plotsklaps uit zijn slaap wordt gewekt…

DwiBhumi verzorgt door het hele land dans- en cultuurworkshops voor alle leeftijden. Desgewenst kunnen deze gepaard gaan met een optreden of lezing. Deze pagina geeft informatie over onze dansworkshops en -cursussen.

Voor onze overige workshops, bv. offerandes of wayangpoppen maken, kunt u onder workshops Balinese cultuur kijken.

DwiBhumi Balinese dans De Muzerie Zwolle Aafke de Jong
Balinese kinderdansworkshop De Muzerie Zwolle

Dansworkshops
Onze dansworkshops zijn zo opgebouwd dat er binnen een korte tijd een eenvoudige Balinese dans wordt ingestudeerd, die eventueel voor een publiek kan worden opgevoerd op gamelan-muziek. De nadruk ligt op de basishouding, enkele sierlijke hand- en armbewegingen, alsmede de mimiek en natuurlijk verschillende manieren van voortbewegen. De workshops kunnen worden geintroduceerd met behulp van het nodige (beeld)materiaal. Zo kan eerst worden kennis gemaakt met de achtergrond van Balinese dans, de kostuums en de betekenis van de bewegingen, alvorens we overgaan tot het aanleren van enkele basisbewegingen.

DwiBhumi-TongTongFair-AafkedeJong-BaliWorkshop
Balinese dansworkshop tijdens het Tong Tong Festival 2012

De video hieronder toont een impressie van een workshop Balinese dans (basis) van DwiBhumi in onze studio in Arnhem (vanaf. 2:10 min. Daarvoor zijn beelden van een van onze repetities te zien). Ook geven we les in Den Haag. Verder reizen we uiteraard op verzoek het hele land door.

Kledingadvies
Tijdens de workshop krijg je een kain of kamben te leen, een geweven of gebatikte doek die je om je heupen draagt. Het is daarom het prettigst als je een legging of maillot aan hebt. Op Bali dragen de leerlingen tijdens de lessen gewoon een T-shirt. Een balletpakje of topje van stretchmateriaal kan uiteraard ook, wat je zelf het prettigst vindt. Het liefst geen wijd vallende kleding, omdat het dan voor de docent moeilijker corrigeren is. Verder dansen we in principe op blote voeten, maar sokken of dunnen balletschoentjes volstaan ook.

Voor wie?
Onze dansworkshops zijn onder andere geschikt voor scholen, festivals, bedrijven en particulieren. Zo geven wij bijvoorbeeld ook teambulding-workshops of danslessen voor vrouwen-verenigingen, tijdens vrijgezellen-feestjes of kinderpartijtjes.

Cursussen/lessen
Voor gemotiveerde leerlingen geeft DwiBhumi wekelijkse danslessen. Het vormen van een groep op beginners-niveau behoort tot de mogelijkheden indien er minimaal 4 leerlingen zijn die in dezelfde omgeving wonen, zodat er een studio gehuurd kan worden. Indien de ruimte het toelaat kunnen de lessen ook bij een van de deelnemers thuis worden gegeven.

Vanaf oktober 2014 is het de bedoeling dat er weer een groep van start kan gaan in DenHaag. Ben je hierin geinteresseerd, neem dan contact met ons op.

Beweegt Bali jou ook? Wikkel je dan eens in een sarong!

Prijzen:

  • Volwassenen: 20 x wekelijkse les van 60 minuten: 35 Euro per maand
  • Kinderen 6 t/m 12 jaar: 20 x wekelijkse les van 60 minuten: 27 Euro per maand

Prive-lessen

DwiBhumi Balinese dans
Docent corrigeert de houding van een student

Wil je serieus de Balinese dans onder de knie krijgen, of heb je al een basis, en wil je die weer opvijzelen, dan is prive-les mogelijk iets voor jou. Uiteraard liggen de prijzen dan hoger, maar alle aandacht van de docent is wel voor de volle 60 minuten voor jou, waardoor je snel vorderingen zult maken!

  • Prijs: 25 Euro per uur.

Neem gerust contact op voor meer informatie.

Van witte zakdoeken en “indolente” dansers: Pelita Familiedag 2012

Tijdens het wachten op het pendelbusje van Stichting Pelita bij station Voorburg kwamen we de Molukse zanger Oom Anis Pattiasina (86!) tegen. De man met van boven die warme, ietwat ondeugende blik, van onder de voeten steevast in stoere, witte artiestenlaarzen gestoken. Dat is nou het leuke aan dit soort Indische/Molukse gelegenheden. Je komt elkaar overal tegen. Later bleek bovendien dat Oom Anis ook niet onverdienstelijk kan dansen en tegelijkertijd op magisch-Molukse wijze vrouwen kan verleiden door middel van een witte zakdoek.

Overigens worden schoolcomplexen (ik bedoel de gebouwen) tegenwoordig steeds luxueuzer. De Familiedag van Stichting Pelita werd afgelopen zaterdag, 16 mei 2012, georganiseerd in de aula van het Wellant College in Den Haag, compleet met vijver waarin grote Koi-karpers zondzwommen. Diverse stands van o.a. het WWF (WNF) en aquarel-specialiste Hetty Ansing, stonden rondom de vijver als een kleine Pasar tussen de palmbomen opgesteld. Laatstgenoemden zie je steeds vaker opduiken in koelere streken zoals de onze. Hoe ze het hier uithouden weet ik niet.

Tussen optredens van o.a. de Nightbreakers, Ais Lawa-lata en Derde Generatie Indo stand-up comedian Ricky Risolles door (de term “indolent” uit de titel van deze blog verwijst naar een van zijn liedjes), dansten wij de Balinese dans van de Paradijsvogels (inderdaad: Cendrawasih), waarna we een workshop gaven voor en met het publiek. Valt overigens op dat er steeds vaker (oudere, Molukse, Indo, blanke) mannen zijn die zich willen wagen aan een Balinese (krijgs)dans. Hulde! Komt dat door tv-programma’s als ‘So you think you can dance’ en ‘The Ultimate Dance Battle’? Of heeft de oudere generatie gewoon minder gene?
Een van de deelnemers kreeg tot slot van beide danseressen een beker tjendol-drank als beloning, nadat hij (!) als enige uit het bijna 200-koppige publiek, de naam van de dans had geraden (inderdaad: Cendrawasih…).

Hier een leuke filmimpressie van de middag, gemaakt door Indisch4ever:

P.S. DwiBhumi zie je dansen op 4:20, 7:52 en 13:44.

Duiven loslaten voor Bali tijdens Emporium 2012 Nijmegen

Soms kom je als Balinese danseres voor onverwachte situaties te staan. Is er een link tussen house-muziek, de Gouden Eeuw, duiven voor het Paleis op de Dam en Balinese dans? Klaarblijkelijk wel.

DwiBhumi Balinese dans laat duiven los tijdens Emporium 2012
DwiBhumi laat duiven los tijdens Emporium 2012

Het jaarlijkse popfeest Emporium bij het Nijmeegse Berendonck nodigde DwiBhumi uit om als Balinese (zie hier de link met de VOC-tijd!) paradijsvogels gekleed witte postduiven los te laten op het hoofdpodium, dat voor die dag vermomd was als heus Paleis op de Dam, zij het van plastic. Hoe hou je een postduif eigenlijk vast (je kunt z’n hartje voelen kloppen)? En vliegt ie dan zomaar vanzelf uit je handen (ja, dus en wel direct) en komt ie dan wel weer terug (dat is nou net waar postduiven om bekend staan) of gun je hem zijn vrijheid? Is dat tenslotte niet het symbool van de witte duif?

DwiBhumi danst Cendrawasih tijdens Emporium 2012
DwiBhumi danst Cendrawasih tijdens Emporium 2012

Nog nooit op z’n Balinees geimproviseerd hebbende op hardcore house-muziek en zeker wel met oordopjes in, dansten wij (Febrina Tanoewidjaja en Aafke de Jong) in vliegende vaart voorbij de dj, alsof het onze dagelijkse warming-upsessie betrof. Niet dat de Balinezen het zo bedoeld hebben, maar een keer een uitstapje mag best, toch…!?

Als je wilt weten hoe de tradiationele Tari Cendrawasih eruit ziet, klik dan hier voor een filmpje.

Tong Tong Fair 2012 optredens DwiBhumi

Op 17 mei beet DwiBhumi het spits af tijdens de opening van de jaarlijkse Tong Tong Fair (vroeger Pasar Malam Besar) op het Malieveld in Den Haag. Dit jaar was danseres Roxanne Spijkers voor het eerst sinds een aantal jaar weer van de partij en zal in de nabije toekomst hopelijk weer vaak te zien zijn. Samen met Aafke de Jong danste ze de Balinese bijendans Oleg Tambulilingan, die in de jaren ’50 gemaakt werd door I Ketut Maria in opdracht van impressario John Coast voor een tournee door de VS en Europa. De dans werd voor het eerst uitgevoerd door Ni Gusti Ayu Raka Rasmi (vrouwelijke rol) en I Sampih (mannelijke rol) uit Peliatan.

Ook danseres Deby Subiyanti verraste met de Javaanse dans Sri Golek Rejeki uit Solo. Deze dans gaat over een jonge vrouw die zich voor de spiegel mooi maakt om uit te gaan. Ayu Supriyono danste de een deel uit de Balinese hofdans Legong Keraton (het deel van de condong, de hofdienares). Haar jonge leerlingen ontroerden het publiek met de Balinese welkomstdans Panyembrama.

Op dinsdag 22 mei kwam DwiBhumi opnieuw ten tonele met de Oleg Tambulilingan (Aafke de Jong en Roxanne Spijkers). Zij voerden het Indonesische dansprogramma samen uit met de danseressen Febrina Tanoewidjaja en haar zus Amie (Ina Dance), die een verrassende medley van West-Javaanse dansen lieten zien.

Oleg Tambulilingan door DwiBhumi Tong Tong Fair 2012
Roxanne en Aafke dansen Oleg Tambulilingan tijdens de Tong Tong Fair 2012. Foto: Marcel van Beek

Workshop Balinese dans Tong Tong Fair 2012

In de Bengkel, het theater voor workshops op het gebied van Indische en Indonesische kunst en cultuur van de Tong Tong Fair (vroeger Pasar Malam Besar) in Den Haag, gaf Aafke de Jong van DwiBhumi op 22 mei een workshop Balinese dans. Leuk was dat er deelnemers van alle niveaus en achtergronden meededen, zodat ook de echte leek houvast had aan de gevorderde voorbeelden rondom hem of haar. Roxanne Spijkers en Aafke de Jong voerden eerst de Balinese welkomstdans Panyembrama op, zodat het publiek een beeld kreeg van hoe Balinese dans eruit ziet, mocht men dat nog nooit hebben gezien.

Aafke geeft een workshop Balinese dans tijdens de Tong Tong Fair 2012
Aafke geeft een workshop Balinese dans tijdens de Tong Tong Fair 2012. Foto: Febrina Tanoewidjaja

Daarna leerde Aafke, samen met Roxanne, die assisteerde, de ca. 20 deelnemers enkele vereenvoudigde hand- en oogbewegingen aan en natuurlijk de basishouding en diverse manieren van lopen (mannen- en vrouwenstijl). In drie kwartier kon zo een kleine choreografie worden aangeleerd. Voor zowel deelnemers als docente was het zweten geblazen in de warme tent. Warming-up dus overbodig, net als op Bali…